“Алга карап фикер йөртсәң”

- Ерак юлларга йөрү- челәрдән башка төбәкләр белән чагыштырган­да безнең Татарстанда юлларның торышы яхшы булуы, әллә каян аеры­лып торуы турында җылы сүзләр еш ишетергә туры килә. Шулай булуы бик тә сөенечле. Безне район юллары, бигрәк тә авыл юлларының торышы кы­зыксындыра. Марат Мар­сович, бу сезонда башка­рылган эшләрегез белән таныштырып үтсәгез иде.

– Безнең филиал 1000 км дан күбрәк юлга хезмәт күрсәтә, шул исәптән Актаныш, Минзәлә, Мөслим районнары территориясендәге 900 км дан күбрәк территориаль һәм М-7 Волга- Мәскәү-Уфа автотрасса­сындагы 110 км га якын феде­раль әһәмияттәге юллар. Бы­елгы сезонга килгәндә, аны без уңышлы гына төгәлләдек дип әйтер идем. Барысы 800 млн сумнан күбрәк юл төзү эшләре башкарылды. Башкарылган эшләрнең күләме былтыргыга караганда 20 процентка күбрәк. Бигрәк тә Минзәлә районында күп эшләнде. Минзәлә райо­ны юлларын Мөслим районы белән тоташтыру буенча эшне узган елгы сезонда башлаган идек. Бу бик күпләрнең хыялы булгандыр. Менә шушы хыял, ниһаять, чынга ашты: М-7 Волга федераль трассасыннан алып Иске Иркәнәш-Тат.Мөшеге- Кызыл Төбәк авыллары аша Мөслим районының Елгабаш авылына кадәр юлга түбән кат­лам асфальт җәелде. Мөслим якларына йөрүчеләр дә, шул яклардан безгә йөрүчеләр дә аз түгел. Шушы яклардагы юл­ларны асфальтлау юлларның озынлыгын 22 км га кыскар­тырга этәргеч бирде. Шулай ук көньяк-көнчыгыш ягыннан бу юл белән Актаныш районы да тоташтырылды.

Хезмәттәшләребез – “Татавто- дор”ның Түбән Кама филиалы эшчәннәре Кадрәк-Наратлы Кичү-Хуҗәмәт арасында 12 км юлга асфальт (түбән катлам) җәйделәр.

– Димәк, Минзәлә-Мөслим, аннары Әлмәт маршруты буенча автобус йөртә баш­лау турында уйларга да була.

– Пассажирлар табылса, нигә булмасын. Юллар ялтырап тора! Бу якларда юлчылар күп йөри, попуткаларда торучылар да шактый күзгә ташлана.

– Сезнең филиалдагы ас­фальт җәючеләр бер көндә күпме юлны асфальтлый ала?

– Минзәләдәге асфальт-бе­тон заводы бер көндә 2400 тонна асфальт җитештерү мөмкинлегенә ия. 1 км юл өчен 1000 тонна асфальт таләп ителүен күздә тотсак, 1 көндә якынча 2 км юл ас­фальтлый алабыз. Быел 78 мең тонна асфальт чыгарыл­ды. Җитештерелгән асфальт Актаныш, Мөслим районнары юллары өчен дә файдаланыл­ды, аннары асфальт бетон белән Түбән Кама филиалын да тәэмин иттек.

– Соңгы елларда халыкның кереме арту тәэсиреме, ав­тотранспорт чараларының артуы күзгә ташлана, фе­дераль трассаларда йөк машиналары, пассажирлар ташучы транспорт таш­кыны агыла гына. Инде башкалабызда күптәннән, соңгы елларда Яр Чаллы­да да кешеләр эшкә бар­ган-кайткан сәгаьләрдә “бөкеләр” хасил була баш­лады. Авыр йөк машинала­ры күп йөрүдән, машина­лар агышыннан федераль юлларда урыны белән хәтта колеялар хасил була. Бу мәсьәләгә карата сезнең карашыгыз нинди?

– Бу бик катлаулы мәсьәлә, “бөкеләр” дә, юллардагы ко­леялар да. Моның өчен пер­спективага карап эшләргә кирәк, юл хуҗалыгы өлкәсендә эшләүчеләргә дә, транспорт хуҗалыгындагыларга да. Чөнки юлларда куәтле машиналар арта бара. Чит ил техникасы белән, яки авыр йөк төягән транспортларга сәгатенә 40- 60-80 км белән йөрү үзен акламый. Алар өчен югары тизлектә бару кулайрак. Бер полосалы юллардан ике-өч полосалыга күчү проблемасы елдан-ел актуальләшеп бара. Чит илләрдә юкка кертмиләр мондый алымнарны. Алга ка­рап фикер йөртүнең нәтиҗәсе зуррак булыр иде дип әйтәсе килә.

Чит илләр белән чагыштырып шактый мисаллар китерергә булыр иде. Әйтик, АКШта 1 км юлны карап тотуга елына 170 млрд доллар сарыф ителә, Кы­тайда – 40 ка кадәр, ә Россиядә ул нибары 7 млрд доллар тәшкил итә. Шунлыктан безнең ил федераль юлларның торы­шы буенча 8-10 елга калышып бара, бу ел саен ремонтланып җитмәгән 2-2,5 меңнәрчә км лар дигән сүз.

– Безнең республикадагы авылларның 30 процентын­да, Россия буенча алганда авылларның 40 процен­тында юллар икътисадның да, халыкның да ихтыяҗын канәгатьләндерми, чөнки алар асфальтланмаган.

– Яхшы юллар – тормыш ар­териясе, димәсләр иде. Әйе, авыл юллары буенча про­блемалар бар. Билгеле, ил, республика җитәкчелеге бу проблемалар өстендә эшли, бу уңайдан озын сроклы мак­сатчан программалар төзелә. Шушы программалар безнең район юлларында да чагылыш таба. 2013 елда Яту авылына – 1км, Иске Иркәнәшкә – 2,5 км, Әтрәклегә – 1,5 км, Тат.Мөшеге авылына 1 км арада керү юл­ларына асфальт-бетон җәяргә уйлыйбыз.

Шулай ук киләсе ел сезонына югарыда әйтеп узган Иркәнәш- Тат.Мөшеге-Елгабаш юллары, әлеге юлларның икенче катын асфальтлау бурычы тора, бар­лыгы 20 км га икенче кат ас­фальт җәергә уйлыйбыз. Фили­моновка авылына кадәрге юлга да асфальт җәергә планлашты­рабыз.

– Республика күләмендә яктыртылып килүче “Ха­лык контроле” сайтына районыбызның Дусай Кичү авылыннан да мөрәҗәгать керде. Бу якларда асфальт кайчан салыныр?

– Ык арты зонасындагы, Бик­бау, Мәлкән якларындагы юл­лар иң проблемалы юллар икәне безгә дә таныш, хәзер бу проблемаларны чишеп киләбез. Мәлкән, Дусай Кичү авылларында яшәүчеләрне дә сөендерә алабыз, киләсе елда М-7 автотрассасыннан башлап әлеге юлны асфальтлау күздә тотыла.

– Юл төзелешендә дә яңа техника шактый кулланы­ла, шул яңа техникалар белән яңа технологияләр үтеп керә, шулар турында да әйтеп китсәгез иде.

– Яңа техника – ресайклер яңа технология буенча эшләргә, шул рәвешле юлның сыйфа­тын яхшыртуга зур этәргеч бирә. Аны грунт стабилизаторы дисәк тә була, аның ярдәмендә известь кушылган дымлы грунт болгатыла, грунт ныгытыла дигән сүз. Моннан тыш әлеге техника юл өслеген тигезли.

Тагын бер яңа технология кулланылышта: 3D спутник системасы. Бу система катлау- лы проектларны башкарганда да юл төзелешендә эшләүче бульдозерларның тиешле мәгълүматлар нигезендә төгәл һәм нәтиҗәле эшләвен тәэмин итә.

Грунт сулары агу өчен юл аша салынучы суүткәргеч торба­ларны яңа – Австрия техноло­гиясе буенча урнаштырабыз. Мондый гофрированный тор­балар чыдам һәм ныклы бу­луы белән отышлы. Иркәнәш, Мөшеге юлларын төзегәндә шундый 6 торба салынды.

– Юл төзүгә үзләреннән зур өлеш кертүче, ты­рыш хезмәт куючы эшче- хезмәткәрләрегезне дә әйтеп узарга форсат бар.

– Андыйлар рәтенә баш ин­женер Рәшит Һадиев, про­изводство буенча директор урынбасары Радик Корнилов, АБЗ прорабы Антон Германов, прораб Фәрит Галиев, авто­грейдер машинистлары Вәсил Исмәгыйлов, Ринат Әхмәтшин, погрузчик машинистлары Вла­димир Лейман, Михаил Соко­лов, автомашина йөртүчеләр Юрий Пузырев, Александр Рубцов, Фәрит Кадырбаков, Виктор Якушин, Альберт Виль­данов, “алтын куллы” Фәнис Ахметов, АБЗ операторлары Илшат Нәбиев, Хафиз Тукта­ров исемнәрен кертергә булыр иде. Коллективыбыз зур, 230 кешене берләштерә. Аларның һәрберсе үз эшен тырышып, намус белән башкара, шуңа күрә аларның исемнәрен са­нап бетерү мөмкин түгел. Иң мөһиме – башкарган эшләребез районыбызның, республикабызның икъти­садын үстерүгә этәргеч бир­сен, халыкның ихтыяҗын канәгатьләндерсен иде.