Яңа технология –уңыш нигезе

Узган атнада район башлыгы Айдар Салахов “Мензелинские зори” агрофирмасы Калморза хуҗалыгы басуында җирләрне тирәнтен эшкәртү буенча семинар-киңәшмә үткәрде. Анда агрофирма, хуҗалык, КФХ җитәкчеләре, аларның баш агрономнары, инженер­лар, авыл хуҗалыгы һәм азык- төлек идарәсе белгечләре кат­наштылар.

Семинарга килүчеләр К-744 Р 2 тракторына тагыл­ган “Кентавр-5001-2” супер агрегатының җир эшкәртүен карадылар, бу агрегат берью­лы дүрт төрле эш башкара. Бу агрегат туфракның уңдырышын күтәрүгә ярдәм итә. Традицион фән өйрәткәнчә, уңыш күбрәк булган саен, туфракта туклык- лы матдәләр күбрәк сарыф ителә, ул ярлылана бара. Әлеге технология белән гамәлдә икенче процесс барачак, ягъни уңыш югарырак булган саен, туфрак органик матдәләргә шулкадәр күбрәк байый бара. Болай эшләгәндә туфракның гумус катлавы кимүе туктала, аны тотрыклы итә.

Районның кайбер хуҗалык- ларында җирләр эрозияләнә. Эрозия аркасында хуҗалыклар ел саен шактый гына уңдырышлы катламны югал­та. Районыбызда уңдырышлы җирләр сөзәк яки тигез бул­маган зоналарда да бар. Үзем заманында агроном булып эшләгәнлектән, әгәр җир авышлыгы бер градустан арта икән, бу мәйданда су һәм җил эрозиясе башланганын бик ачык беләмен. Эрозия булган­да районда ел саен шактый гына гумус югала. Кайсыбер хуҗалыкта гумус кына түгел, ә 5-10 сантиметр туфрак кат­ламы да юкка чыга. Район агрономнары моны бик яхшы аңласын иде.

Җирләребезнең уңдырышлы- лыгын с аклау ө чен н инди ч а­ралар күрү таләп ителә? Рай­он хуҗалыкларында эшләүче агрономнар бу юнәлештә нин­ди тәкъдимнәр кертә? Соңгы җиде-сигез елда районыбыз игенчеләре җирләрне сөрмичә, эшкәртмичә генә чәчә баш­ладылар. Аны ”нольдәге тех­нология” “турыга чәчү” дип тә атыйлар. Ә бездә бу эшкә, әйткәнемчә, фермер Маслаков инде 20 ел элек тотынган иде.

– Элек җирне традицион схе­ма белән эшкәртү өчен без сезон вакытында техниканы 12 тапкырга кадәр басуга чы­гара идек. Билгеле, бу очрак­та туфрак өсте тыгызлана, эрозия өчен шартлар бар­лыкка килә иде. “Ноу-тилл” технологиясендә исә техника 4-5 тапкыр гына басуга керә һәм иң мөһиме, туфрак эрозия­се барлыкка килүне 90-95 про­центка киметә. Шул рәвешле, байтак ягулык янга калды һәм туфракның уңдырышлылыгы да әкренләп күтәрелде.

Басуга чыгасы техника саны да аз булды. ”Ноу-Тилл” тех­нологиясе өчен трактор, чәчү комплексы, гербицид, пести­цидлар белән эшкәртү агрега­ты һәм саламны туратучы ком­байн гына таләп ителде.

Дөресен әйтергә кирәк, ”Ноу- тилл” технологиясен бөтен ба­суларда да кулланырга дигән бурыч куелмады. Басулары­бызда исә җир тигезләнде һәм аларда җиңел машина белән элдерәбез генә.

Бу технологиядә күчү техни­ка ягулыгын куллануны 60 процентка кадәр киметергә мөмкинлек бирде. Ә менә җирләребез тыгызланган­нан тыгызлана барды. Әле менә шул җирләрне тирән эшкәртү максатыннан “Мензе­линские зори” агрофирмасы Германиядә эшләнгән “Кен­тавр-5001-2” супер маркалы тирән эшкәртә торган агре­гат сатып алган, аны хуҗалык җитәкчеләренә, агрономнарга күрсәттеләр. Мондый агрегат агрофирмада икенчесе инде. Шуңа алар дүрт елга бер булса да һәр басуны әнә шул т ехно­логия белән эшкәртергә алын­дылар. Бу агрегат җирне 35 сантиметрга чаклы йомшарта, кантарларны вата, дисклый, ка­токлый. 5,1 метр киңлелектәге агрегат белән җир тирәнлеген 18-20 сантиметрга чаклы эшкәрткәндә, бер сменага 50 гектар басуны эшкәртергә була. Бу кадәр җирне сөрергә генә ике К-701 тракторы кирәк . Ә дым каплату, культивацияләү һәм башкасы... Әлеге агрегат белән эшләгәннән соң иртә язда чәчү комплексы белән шул килеш чәчәргә була. Бу техно­логия эшләгәндә дә кораллар арсеналы бик аз була һәм бу агрегат белән эшләгәндә туф­рак ваклана, аның өске катла­мы яхшылап эшкәртелә. Элек түбән уңыш туфракта дым булмау белән генә аңлатылып килсә, яңа технология корылык шартларында да уңыш үстерү мөмкинлеген раслаячак, диләр, ”Мензелинские зори”лылар. Әлеге агрегат белән эшләгәндә туфракта өстәмә дым туплана, туфракның тиешле тыгызлык­та эшкәртелүен тәэмин итә. Димәк, корылыкның җимергеч тәэсирен киметергә ярдәм итәчәк. Шуңа күрә район баш­лыгы Айдар Салахов туңга сөрүне тиз арада эшкәртеп бетерү максатын куйды. Шуны­сы да бар, бу агрегатны бөтен хуҗалыклар да сатып ала ал­мый, чөнки ул кыйммәт, 3,6 млн сум тора. Агролизинг ар­кылы алганда бу агрегат үзен үзе аклаячак, чөнки квартал саен 100 мең сум гына түлисе. Агрофирма җитәкчесе Айдар Заһитов яңа алымнар кулланып эшли, яңача фикерли, эзләнә. Һәр яңалык тормышка авыр­лык белән керә. Ләкин авыл хуҗалыгының бүгенге авыр икътисади хәле мондый чакта җитәкчеләрдән, агрономнар­дан кыюлык һәм тәвәккәллек сорый.