Космонавтлар бездә әзерләнәуңаеннан

Юрий Гагарин исемендәге Кос­монавтлар әзерләү үзәгендә тәрбияләнүчеләр инде икенче ел рәттән биредә парашюттан сикерү буенча махсус хәзерлек узалар.

Инде хәбәр ителгәнчә, бу юлы алар һава шартлары­на карап, өч атнадан да ар­тыграк шөгыльләнәчәк. Бу­лачак космонавтлар белән шөгыльләнүчеләр арасында очучы-космонавт-инженер, Ва­лентина Терешкованың дубле­ры Ирина Баяновна Соловьева да (астагы рәсемдә) бар. Бу көннәрдә ул 75 яшьлек юбиле­ен билгеләп узды.

Ирина Соловьёва 1937 елның 6 сентябрендә Тула өлкәсенең Дедилов районы, Киреевский руднигы эшчеләр бистәсендә дөньяга килә.

1959 елда Свердловск шәһәрендә Урал политехни­ка институтының төзүчеләр факультетын тәмамлый. 1967 елда Н.Е.Жуковский исемендәге Хәрби-һава ин­женерлык академиясен тәмамлап, “очучы-космонавт-инженер” белгечлеген ала. Психология фәннәре кандида­ты Ирина Баяновна 1991 елдан бирле Космонавтлар әзерләү үзәге фәнни-тикшеренү институтының космонавтларны әзерләү проблемаларын систе­малы тикшерү бүлегенең өлкән фәнни хезмәткәре булып эшли, экстремаль шартларда хезмәт психологиясен тикшеренү белән шөгыльләнә. Космо­навтларга парашюттан сикерү әзерлеге чорында психоло­гик ярдәм күрсәтү төркеменә керә. Ул 3 нче дәрәҗәле “СССР Кораллы Көчләрендә Ватан­га хезмәт өчен”ордены белән бүләкләнгән. Парашют спорты буенча СССРның спорт масте­ры, 2500 ләп тапкыр парашют­тан сикергән.

Ирина Соловьеваның тормыш иптәше Сергей Киселев ‑ пара­шют спорты буенча ун тапкыр дөнья чемпионы, Россиянең атказанган тренеры. Уллары Алексей шушы командада ин­стуктор булып эшли. Әнисенең юбилее уңаеннан без аның белән әңгәмә корып алдык:

-Бик тыйнак һәм изге күңелле кеше. Илле ел шушы үзәктә эшли, безгә карап, бүген дә па­рашюттан сикерәсе килә аның. Гомумән, гаиләдә барыбыз да: әти-әни, ике туган абыем да сикерәбез. Үзем дә аэро­клубта үстем (Көлә). Юбилейәзерләнә

уңаеннан әнигә сәламәтлек те­лим, сәламәтлек булса, калга­ны табылыр. Мин бәхетле кеше, әлбәттә. Бу минем эшем дә, яраткан шөгылем дә. Биредә мин үземне өемдәге кебек хис итәм.

Ирина Баяновнаның яшь кос­монавтларны никадәр дулкын­ланып күзәтүен, аларның ха­таларын йомшак итеп төзәтеп җибәреп, самими елмаюын күргәннән соң, аның шулкадәр тыйнаклыгына гаҗәпләнәсең. Космонавтларның берсенең: “Минем әнием Ирина Баяновнаның батырлыгыннан рухланып, бүген аэроклубта парашюттан сикерә”, дигән сүзләрен ишетү үзе ни тора! Үзенең космонавтикага багыш­лаган ярты гасырлык гоме­ре, хезмәте турында гап-гади итеп: “Минем турында сөйләргә кирәкми, әнә яшь буынга сүз бирегез. Кешеләр белән арала­шудан зур канәгатьләнү табам, шуның белән мин бәхетле”, – дигән кыска җавап алдык без аңардан.

Әлеге җыенның җитәкчесе, шушы үзәкнең өченче идарәсенең начальник урын­басары, полковник Виктор Рень турында әйтеп узмасак, хикәяләвебез тулы булмас иде.

Россия Федерациясе Герое, Виктор Рень космонавтларны өйрәтүдә уңышлы кулланылу­чы күпсанлы уникаль методи­калар авторы. Ул озак еллар дәвамында Россия һәм чит илләр космонавтларын мах­сус әзерләү белән җитәкчелек итә, Россиянең космоста бул­ган барлык космонавтларын да шәхсән үзе әзерләгән. Билгеле булганча, парашют­тан сикерү адреналинның чамадан тыш бүленеп чы­гуына китерә. Шуңа да аны космонавтларның психо-фи­зик әзерлек нигезе итеп ал­ганнар да. Фәнни-тикшеренү бүлегенең кече фәнни хезмәткәре, психолог Свет­лана Андреева табиб белән берлектә эшләүләрен, даими рәвештә космонавтларның пси­хик, эмоциональ халәтләрен күзәтеп торуларын бәян итте. Сикерүләр ярдәмендә сыналу­чыларны тиешле эмоциональ халәткә китерәләр, бу халәттә аларга төрле мәсьәләләр чишәргә туры килә. Мәсьәлә текстын парашютчы самолет­тан чыгарга бер минут калгач күрә, бу вакытта аның кулы­на бәйләнгән язулы планшет ачыла. Кеше сикерүгә, адре­налин арта, һавада гәүдәне контрольдә тоту сәләте югала. Шушы халәттә булачак космо­навт математик, логик, экстре­маль мәсьәләләр чишеп кенә калмый, паральлель рәвештә һәр гамәлен диктофонга әйтеп бара.

Укыту-тренировка җыенна-рында катнашучыларның кос­моска кайчан очачагы берәүгә дә билгеле түгел – бер яисә ике елданмы, я булмаса биш-ун елдан соңмы? Әмма шунысы мәгълүм, космонавтлар отряды әгъзалары бүген җәмгыятьнең элитасы булып тора. “Минзәлә” аэроклубында аларның көнкүрешен юкка гына макси­маль уңайлы итмәгәннәрдер.

Ю.Гагарин исемендәге Космо­навтлар әзерләү үзәге космо­навтларга алдагы парашют әзерлеге өчен нәкъ менә шушы мәйданны сайлаячагына шиге­без юк.