Савымны арттыру төркемнәре

 “Заиковский” ҖЧҖ хуҗалыгы- районыбызда терлекчелекне үстерү буенча комплекслы программаны уңышлы тормышка ашыручы хуҗалыкларның берсе.

Биредә быел һәр сыер­дан 5 мең килограмм сөт са­вып алырга җыеналар. Моңа алар ничек ирешәләр соң? Шул сорауга җавап эзләп Әтрәкле җәйләвенә иртән иртүк юнәлдем. Исәнлек- саулык сорашкач хуҗалык белгечләреннән фермада са­вымны арттыру төркемнәре ту­рында сөйләүләрен үтендем. Биредә савымны арттыру төркемнәре узган кышлату чорында ук оештырылган. Аның өчен ике торак булдыр­ганнар. Раздой төркемендә эшләгән савымчылар Дания Шайхазарова һәм Гөлүсә Мир­занурова белән дә сөйләшеп алдык. Менә алар нәрсәләр сөйләделәр:

– Бозаулаганның икенче көнендә үк сыерларны аерым торакка җыябыз. Сыерларның угызын савып алабыз, сы­ерда мастит бармы, юкмы икәнлеген тикшерәбез. Сыер маститлы булса, аның боза­вына мастит авыруы булма­ган сыерның сөтен бирәбез. Моның өчен савымны артты­ру төркемендәге сыерларны аерым ашаталар, ягъни һәр баш сыерга 3 кило салам, 5 кило печән, 5 кило фураж, 10 кило силос, 5,5 кило сенаж, 3 кило көнбагыш түбе, 2 кило азык чүпрәсе, акбур, тоз һәм

 башка минераль өстәмәләр. АКМ-9 маркалы миксеры

 белән болгатып бирелә.

Сыерларыбыз миксер белән болгатып биргән азыкны ашап бетерәләр, әрәм-шәрәм итүгә юл куелмый. Савымны арттыру төркемендәге сыер­лар 100 көн эчендә барлык бирә торган сөтнең яртысын бирә. Савымны арттыру төркемендәге сыерлардан һәр сыердан сөт савып алу 7-8 ки­лога артты. Савымны арттыру төркемендә ясал­ма орлыкландыру технологларына эш җиңеләя, сыерлар бергә торгач аларны каплату өчен торактан т оракка й өрисе юк. Сыерлар а шый торган азыкка экономия була. Аннары сыерлар­ны ташлатканда җиңел була. Сыерларны таш­лату алдыннан мастит авыруына да тикшерү була. Ташлатканда мал табиблары сыерларның имиенә “Байолокс DC” һәм “Орбенин EDC” пре­паратлары кадыйлар. Ташлату алдыннан 4-6 көн печән, салам гына ашатабыз, аннары гому­ми режимда ашатабыз. Сыерлар ташлатканнан соң 60 көн буе аерым утарда торалар, бозаулар алдыннан махсус боксларга кертәбез. Савым­ны арттыру төркемен бер оештыргач, башлагач шул чылбыр буенча эш бара. Без савымны арт­тыру төркемнәре оештыру өчен җитәкчебезгә бик рәхмәтле. Хезмәт хакыбыз артты. Беренче көннәрдәге узара аңлашылмаучылыкны тизрәк җиңәргә кирәк. Башкаларга тәкъдимебез шул – курыкмыйча кертегез бу яңалыкны.

Руслан Асманов (хуҗалыкның баш мал та­бибы):

– Савымны артыру төркемендәге сыерларны мал табиблары һәрвакыт карап тора, тиешле уколларын кадый, профилактика чаралары да алып барабыз. Актанышның район ветерина­рия берләшмәсе базасында урнашкан тикшерү үзәгендә терлек азыгына тирәнтен анализ ясап, тиешле рацион төзибез. Бу инде сөтчелек тармагының үсешенә янә бер зур адым булды. Безгә терлекчелек тармагына фәнни яктан якын килеп уңай юнәлештә эшләргә мөмкинлек бирә. Актаныш лабораториясендә тикшергәч терлеккә биреләсе азыкка тирәнтен анализ ясала, ба­ланслап ашату өчен бөтен өстәмәләрне билге­либез, теге яки бу сыерның сөт бирүчәнлеген арттыру өчен азыкка нәрсә өстәргә һәм күпме кирәклегендә ачык күрәбез. Аннан соң без “Се­лекс” программасы белән компьютерда эшли­без, әлеге программага хуҗалыктагы бар сыер­ларда кертелгән. Бу программа белән зоотех­ник-селекционер Айгөл Хуҗиәхмәтова эшли.

Радик Фаттахов (хуҗалык җитәкчесе):

– Узган елның шул чорында хуҗалык 7 тоннадан артык сөт җитештерсә, быел бу күрсәткеч 10 тоннадан артык. Без бер ел эчендә сөт са­вып алуны 3 тоннага арттырдык, монда инде савымны арттыру төркемнәре оештыруның да файдасы зур булуын әйтеп үтәргә кирәктер. Кыскасы, бездә терлекчелекне үстерү програм­масы билгеләнгән бурычларны ашыру өчен генә түгел, ә авылда яшәүчеләрнең имин тор­мышын тагын да яхшырту һәм эшчеләрне ла­еклы хезмәт хакы белән тәэмин итү максатын­да эшли. Хуҗалыкның Әтрәкле авылында ике ясалма орлыкландыру технологына да аренда торагы төзи башладык, фундаменты салынган. Аграр предприятиенең төрле тармакларын­да 80 гә якын эшче исәпләнә, терлекчелектә эшләүчеләрнең уртача хезмәт хакы 18 меңнән башлап 25 мең сум тәшкил итә. Тиздән терлекчелектә эшләгән кешеләрнең хезмәт хакын 2 0 п роцентка а ртыру ө стендә у йлана­быз һәм без моны берсүзсез эшләячәкбез. Бу күркәм саннар һәм ирешелгән уңышлар артын­да әтрәклеләрнең тынгысыз хезмәте ята.

Юрий Исламов: районның авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе начальнигы:

– Раздой төркемнәрен оештыруны инвес- торлар, генераль директорлар, хуҗалык җитәкчеләре ныклы контрольгә алсыннар иде. Технологияне җайга салып кына булган сыер­лар һәм әзерләгән азык белән сөтне артты­рып була. Сөт – акча ул. Әгәр бу хакыйкатьне аңласак, экономистларга сыер савучыларга яңа төрле расценкалар әзерләү бурычы куе­лырга тиеш.

Шул вакытта гына: “минем төркем” дигән психо­логияне үзгәртеп булачак. Яңа гына бозаулаган сыерларны савучылар, элеккедән ким булмаган һәм ташланган сыерларны караган савымчылар бертигез хезмәт хакы алырга тиешләр.

Беренчедән: раздой төркемнәрендә сөт арта­чак, димәк икенчедән, хезмәт хакы фонды арта­чак дигән сүз.

Өченчедән, каплата торган сыерлар бер корпуста була, дүртенчедән, бозаулаганнан соң аларны табиб контролендә тоту җиңеләя. Бишенчедән,, сөт бирүгә карап кына түгел, раз­дой группасындагыларга күбрәк, сыйфатлырак һәм (лаборатория ярдәменнән файдаланып) ба­ланслап ашату мөмкинлеге арта.

Алтынчыдан, сыерларның продуктлылыгы реаль күренәчәк. Димәк, нәсел эшен җайга са­лып, күп сөт бирүчән малларның бозауларын үстерүне аерым контрольдә тоту мөмкинлеге туачак.

Җиденчедән, буаз сыерларны аерым карау һәм ашату җайланачак. Сигезенче, ташланган сыерларны бер торакта аерым карауны һәм ашату рационын контрольдә тотып була.

Тугызынчыдан, әзерләнгән азык запасын эко­номияле тотарга, унынчыдан, корпусларны ра­циональ файдаланырга мөмкинлек арта. Чөнки бу эшләрнең тәртибен булдыргач бозаулар саны да артачак бит. Ә запас корпуслар, ятаклы итеп, тулай савым потенциалын арттыруга мөмкинлек бирүче яшь маллар белән тулачак.

 сан

Токымлы маллар сату, ит һәм сөт җитештерүнең елдан-ел арта баруы эшчеләрнең хезмәт хакларын күтәрергә һәм социаль мәсьәләләрне уңышлырак хәл итәргә мөмкинлек бирде. Узган елда тармакның саф табышы артты, ә хуҗалыкта эшләүчеләрнең уртача айлык хезмәт хакы 20 меңнән артып китте.

Дилфас ГАЛИЕВ