Язмышында – ил тарихы

Урыс авылының олы ихтирамга ия кешесе, укытучы, остаз, РСФСРның, СССРның мәгариф отличнигы, башка бик күп бүләкләр иясе Нәзирә Миңнемәхәммәт кызы Хаматовага 85 яшь тулды. Нәзирә апаның язмышы, тормыш юлы илебез, халкыбызның XX гасырга караган тарихы белән тыгыз бәйләнгән.

Нәзирә апа 1930 елның 10 гыйнваренда Күзкәй авылында (хәзерге Тукай районы) дөньяга килә. Гаиләдә бертуган апа­сы Тәнзиләдән тыш, сеңлесе Хәния (педучилищеның леген­дар укытучыларының берсе), энесе Рәис тә була. Әтиләре Миңнемәхәт абыйга ялган гаепләр тагып, НКВД кешеләре кулга ала, үлем җәзасына хөкем ителә. Халык дошманы хатыны – әниләренә дә тыныч тормыш тәтеми, колхозда авыр эшләрдә, урман кисүдә эшли. Дүрт бала әби-бабай тәрбиясендә үсә. “Алар булмаса, белем алыр­га мөмкинлегебез булмас иде” дип искә ала әби-бабайларын Нәзирә апа.

Нәзирә апа урта мәктәпне 1947 елда тәмамлый. Шул ук елны мөгаллимә буларак хезмәт юлын Гөлек башлангыч мәктәбендә башлый. Соңрак Минзәлә педагогия училище­сында, Алабугадагы укыту­чылар институтында белем ала. Ә инде 1954 елдан баш­лап, тормышын Урыс авылы белән бәйли. Шул елдан алып, 1986 нчы елда лаеклы ялга чыкканчы, Урыс башлангыч мәктәбендә балалар укыта. Вахитов хуҗалыгында гомер буе хисапчы, баш бухгалтер булып эшләгән Нәгыйм абый Мәрданов белән тормыш ко­рып, үрнәк гаилә булып яшиләр, өч бала тәрбияләп үстерәләр. Балалары да югары белем алып, тормышта лаеклы урын табалар. Кызганыч, кече ул­лары Илдус та, Нәгыйм ага да инде вафат.

Урыс башлангыч мәктәбе 60-70 елларда терәк мәктәп булып тора. Татар башлангыч мәктәпләре өчен әзерләнгән дәреслекләр Урыс башлан­гыч мәктәбендә сынау уза. Дәреслек авторлары мәктәпкә үзләре килеп, дәресләргә ке­реп, дәреслекләрнең отышлы һәм җитешмәгән якларын ту­рыдан-туры укыту процессын­да карап, дәреслеккә, програм­маларга төзәтмәләр кертеп нәшер итәләр иде. Дәреслек төзүчеләр, галимнәргә гади авыл мәктәбендә дәрес бирү гаҗәеп зур җаваплылык таләп итә. Әнә шул агач, гади авыл мәктәбендә нинди талантлы, зыялы шәхес – Нәзирә апа гоме­ре буе хезмәт куйган. Әле аннан өлкәнрәк 92 яшьлек Саима апа да исән. Нәзирә апаның зур йор­тына кергәндә аның өстәлендә “Минзәлә” газетасы ята иде. “Хәрефләре вак булып күзем күрмәгәч, лупа белән укыйм” – диде. Алгы яктагы бер өстәл исә дини китаплар белән тулы. Аларны да укый Нәзирә апа, на­мазларын да калдырмый.

Нәзир апа ягыннан да, Нәгыйм абый ягыннан да нәселләрендә эшлексез, ялкау кешеләр, хөрәсәннәр юк. Аларның нәселенә тирә-якта күренекле бакчачы, умартачы Габденур Хуҗин да, әнисе ягыннан таныл­ган җырчы Тамчыгөл Камаева да, районыбызда, аннан читтә эшләүче бик күп җитәкчеләр, тырыш, фидакяр кешеләр ба­рып тоташа.