Файда китермәгән чыгымнардан арынырга

Икътисадый хәл тотрыклы түгел, шуңа да бюджет средстволарын янга калдыру режимын сакларга, аларны дөрес кулланырга тиешбез, диде район Советы утырышында 2015 елга һәм 2016, 2017 елгы план чорына район бюджеты турында ясаган чыгышында финанс- бюджет һәм җир-милек палатасы рәисе Ландыш Кондратьева.

Флүрә МУСИНА

Район бюджетының 2015 елга җыелма керемнәр күләме 650 784 мең сум тәшкил итә, чыгымнар да шул ук күләмдә, ягъни бюджет дефицитсыз кабул ителде. Районның үз керемнәре күләме 231 млн сум, бу 2014 елгыдан 29 млн сум­га күбрәк. Әлеге керемнәрнең үсеше мәгариф һәм мәдәният учреждениеләрендә хезмәт хакы күтәрелеп, НДФЛ артуга бәйле.

–Гомуми керемнәрнең 35 про­центын үз керемнәр тәшкил итсә, ә 65 процентын – 419 842 мең сумын республика бюдже­тыннан алына торган финанс ярдәме алып торачак, – диде Ландыш Илдусовна һәм 2015 елга үз керемнәр структура­сы белән таныштырды. 75 проценты НДФЛга туры килә, икенче позициядә – акцизлар һәм җир салымы – алар бар­лык керемнәрнең 6 шар про­центын алып торалар, салым булмаган керемнәр һәм ЕНВД 4әр процент, 2 проценты – фи­зик затлар милкенә салым. НДФЛ киләсе елда 173,3 млн сум күләмендә планлаштыры­ла. Гомуми сумманың 92 про­центы яки 160 млн сумы район бюджетына, 12,7 млн сумы (7 процент) – шәһәр бюджетына, авыл җирлекләре бюджетына фәкать 917 мең сум туры килә.

Киләсе елдан бюджет за­кончалыгына, аерым алганда бюджетка керемнәр исәпләү нормативларына сизелерлек үзгәрешләр кертеләчәк. Бе­ренче чиратта ул шәһәр һәм авыл җирлекләренең чыгым­нар полномочиеләрендәге үзгәрешләр белән бәйле. Авыл җирлекләренең җирле әһәмияттәге мәсьәләләр исем­леге шәһәр җирлегендәгеләргә карата шактый киметел­де. Элек шәһәр һәм авыл җирлекләренә бертигез полномочиеләр бүленгән бул­са – бу җирле әһәмияттәге 33 мәсьәлә, киләсе елдан баш­лап авыл җирлекләрендә аларның нибары 13е кала, тагын икәү ТР закончалы­гы нигезендә өстәлә. Калган полномочиеләре район карама­гына тапшырыла. Шул рәвешле генпланнар, җирдән файда­лану кагыйдәләрен раслау, авыл җирлекләре чикләрендә электр, җылылык, газ һәм су белән тәэмин итүне оешты­ру, юлларны карау эшчәнлеге, транспорт хезмәте күрсәтү һ.б. мәсьәләләр район бюджеты хисабына хәл ителәчәк. Шушы полномочиеләр белән авыл җирлекләре бюджетларының керем өлеше дә кыскара. НДФЛ аларның бюджетына норматив буенча – 2 процент кына керә башлый, быел ул 10 процент иде.

Авыл җирлекләре бюджетла­рына исәпләүләр нормативы керемнәрнең башка чыганакла­ры буенча да үзгәрде: җирне һәм милекне сату, арендага бирүдән алынган керемнәр элек авыл җирлекләренең бюджеты­на норматив буенча 50 процент кергән булса, киләсе елның 1 гыйнвареннан алар тулы­сынча район бюджетына керә башлаячак. Шулай итеп, авыл җирлекләре бюджетларының керем өлеше 2 процент НДФЛдан, 100 процент җир һәм милек салымыннан, 50 процен­ты бердәм авыл хуҗалыгы са­лымыннан торачак.

2014 елдан район бюдже­тына ягулык-майлау мате­риалларына акцизлар керә башлады. Шушы түләүләрдән җирле әһәмияттәге юл фон­ды формалаша, шулай ук алар күпфатирлы йортларның ишек алларын капремонтлауга һәм ремонтлауга тотыла. Быелгы акцизлар күләме 18 700 мең сум итеп расланган иде. 18 606 мең сумга муниципаль контракт төзелеп, бүгенге көнгә Җәмәк, Бикбау авылларындагы һәм шәһәрдәге Сугышчы-интерна­ционалистлар урамындагы юл­ларга вак таш җәелгән. Әмма планлаштырылган акцизлар җыелып бетмәгән. 1 декабрьгә аларның нибары 75 проценты гына җыелуы әйтелде. Шун­лыктан республика бюджетын­нан финанс ярдәме рәвешендә 3322 мең сум бүлеп бирелгән. Шуның нәтиҗәсендә 2015 елга акцизлар җыю планы агымда­гы елга караганда 21 процент­ка азрак һәм ул 14700 мең сум тәшкил итә. Ел ахырына кадәр юл эшләре буенча киләсе елда башкарылачак объектлар исем­леге расланачак.

Җир салымнары район бюд­жеты кеременең төп өлешен алып тора. Киләсе елда аны 13500 мең сум күләмендә җыю планлаштырыла, ул быелгыга караганда 7 процентка күбрәк, быелгысы – 12 600 мең сум.

Берләштерелгән керемгә салымнар (аерым эшчәнлек төрләреннән алынган керемгә бердәм салым, салым түләүнең гадиләштерелгән системасы буенча, бердәм авыл хуҗалыгы салымы һәм патент) күләме бы­елгыга караганда 2,5 млн сумга күбрәк – 11 465 мең сум план­лаштырыла. Салым булмаган керемнәр киләсе ел бюджетын­да 8 740 мең сум күләмендә бу­лыр дип көтелә (быелгыдан 11 процентка күбрәк). Шуның 43 проценты – җирне һәм милек­не арендага бирүдән, 22 про­центы – җир һәм милек сату­дан, 19 проценты – штрафлар­дан, 14 проценты әйләнә-тирә мохиткә салынган зыян өчен түләүләрдән.

Республика бюджетыннан субвенцияләр, субсидияләр һәм дотацияләр рәвешендәге ярдәм алдагы елда 419 842 мең сум булыр дип көтелә, бу барлык бюджет керемнәренең 65 процентын тәшкил итә. Кадет мәктәбе республика дәрәҗәсенә күчерелү сәбәпле 2015 елга бу төр финанс ярдәме 23 млн сумга кими.

Ландыш Илдусовна үзенең чыгышында тагын бер керем чыганагы – гражданнарның үзара салымы турында әйтеп үтте. Узган ел ТР Министрлар Кабинеты моңа кагылышлы карар кабул иткән иде. Ул шун­нан гыйбарәт, җирле әһәмияткә ия булган конкрет мәсьәләне чишүгә үзара салым кертүне тәэмин иткән муниципаль берәмлеккә ТР бюджетыннан акча бүлеп бирелә. Аның сум­масы үзара салым суммасын­нан 4 тапкырга күбрәк. Әмма үзара салым кертү турындагы карар фәкать ике – Әтрәкле һәм Хуҗәмәт авыл җирлекләрендә генә кабул ителгән.

Бюджет җыелмасының чы­гымнар өлеше түбәндәге шарт­ларга бәйле рәвештә формала­ша:

муниципаль хезмәткәрләр- некен дә кертеп, бюджет өлкәсендәге хезмәткәрләрнең хезмәт хаклары арту; публич­ный йөкләмәләр, туклану, ме­дикаментлар 2015 елның 1 гыйнвареннан башлап 5 про­центка; 2016 елның 1 гыйнва­реннан – 4,5 процентка; 2017 елның 1 гыйнвареннан – 4,3 процентка; бюджет төзегәндә коммуналь хезмәтләрнең 2015 елның 1 июленнән 6 процентка, 2016 елның 1 июленнән 5 про­центка, 2017 елның 1 июленнән башлап 4 процентка артуы күздә тотылган.

Шунысын билгеләп үтәргә кирәк, ел саен бюджетка комму­наль хезмәтләрнең үсеше күздә тотылган булса да, районда җылылык энергиясенә тариф­лар 2012 елдан бирле артмады, шуңа күрә 2015 елдан башлап җылылыкка тариф 1 июльдән түгел, ә 1 гыйнвардан ук 6 про­центка арта. Башка чыгымнар 2014 елдагыча кала.

Бюджетның чыгымнар структурасы тармаклар бу­енча түбәндәгечә: барлык чыгымнарның 73 проценты – мәгариф һәм яшьләр сәясәтенә, 8әр процент идарәче орган­нарны тотуга һәм ТКХ буенча, мәдәният шулай ук 8 процент һәм 2,3 процент – юл фондына чыгымнар. Җыелма бюджетның 67 проценты яки 435 млн сумы – хезмәт хакын түләүләргә, 10 проценты яки 64 млн сумы ком­муналь хезмәтләргә тотыла.

– Соңгы елларда бюд­жет чыгымнары, хезмәт ха­кын һәм коммуналь хезмәт- ләрне исәпләмәгәндә, индек- сацияләнми. Ә чынбарлыкта кайбер продуктларга, ГСМга, төзелеш материалларына бәяләр, элемтәгә чыгымнар һ.б.лар ел саен артып тора. Икъ­тисадый хәл тотрыклы түгел, шуңа да бюджет средствола­рын янга калдыру режимын сакларга, файда китермәгән чыгымнардан арынырга, эшләп тапкан акчаны дөрес кулла­нырга тиешбез, – диде Ландыш Кондратьева.

акцент

Район бюджетының 2015 елга җыелма керемнәр күләме 650 784 мең сум тәшкил итә. НДФЛ киләсе елда 173,3 млн сум күләмендә планлаштырыла. Гомуми сумманың 92 про­центы яки 160 млн сумы район бюджетына, 12,7 млн сумы (7 проценты) – шәһәр бюджетына, авыл җирлекләре бюд­жетына фәкать 917 мең сум туры килә.

Авыл җирлекләре бюджетларының керем өлеше 2 про­цент НДФЛдан, 100 процент җир һәм милек салымыннан, 50 процент бердәм авыл хуҗалыгы салымыннан торачак.

Айдар Салахов, район Советы рәисе:

– Күреп, ишетеп торабыз, илдә икътисадый хәл тотрыклы түгел, киеренке. Без моны аңларга тиеш. Шуңа күрә дә авыл җирлекләре башлыкларының да, оешма-предприятие җитәкчеләренең дә иң төп эшчәнлекләре теге яки бу өлкәдә җитештерүне арттыру­га ирешү булырга тиеш. Моның өчен бөтен мөмкинлекләр бар. Төп чыганагыбыз – җир, районыбызның географик яктан уңайлы урында урнашуы да зур әһәмияткә ия. Һәр җирлектә вәзгыятьне аңлап эшләргә кирәк.

Гөлназ Вильданова, Хуҗәмәт авыл җирлеге башлыгы:

– Кайсы гына җирлекне алсак та, хәл итәсе мәсьәләләр бул­мый калмый. Бездә дә шулай ук. Шуны күздә тотып, без быел үзебезнең җирлектә үзара салым түләүне кертү турында карар кабул иткән идек. Безнең җирлектә халык саны 800гә якын. Мон­дый төр салымны 100әр сумнан 18 яшьтән олырак кешеләрдән җыярга булдык. Нәтиҗәдә 50 мең сум күләмендә акча җыелды. Хәзер республика бюджетыннан акча бүлеп бирелүен көтәбез. Шушы акчаларга Хуҗәмәт авылындагы зиратның коймасын яңартырга дип торабыз.