Сыер бер минутта күпме су эчә?

 “Мензелинские зори” агрофирмасына караган Калинин хуҗалыгында үткән зона-семинар киңәшмәсендә Актаныш, Зәй, Минзәлә, Мөслим, Түбән Кама, Сарман, Тукай районнарының авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсенең терлекчелек буенча консультантлары, шул районнарның баш ветеринария табиблары, нәсел- селекция хезмәте начальниклары, ферма мөдирләре, терлекчелек буенча белгечләр катнашты.

 Киңәшмәнең пленар өлеше Кадрәк авылы мәдәният йортында бул­ды. Аны район башлы­гы Айдар Салахов ачып җибәрде. Айдар Фәсла- хович райондагы 19 фер­мада да ремонт эшләре баруын, фермаларны ре­монтлаганда кул астын­да булган материаллар­ны кулланып, минималь акча белән, элементар технологияләр булсын өчен өмәләр үткәрелүен билгеләп үтте. Шәһәре- бездәге авыл хуҗалыгы

 техникумында шушы зона белгечләре өчен ресурс үзәге ачу юнәлешендә сөйләшүләр баруын әйтте. Алдагы елда ин­вестор Алмаз Шәрипов ярдәме белән шушы хуҗалыкта 400 баш са­вым сыерына исәпләнгән комплекс төзи башлая­чагын әйтеп узды. Аннан соң республика вете­ринария лаборатория- се җитәкчесе Вилсур Әхмәтов, ТР ГГСХУның нәсел эше начальнигы Илсур Закиров чыгыш ясады, белгечләрнең мәгълүматы тыңланды.

 Республика авыл хуҗа- лыгы һәм азык-төлек министрының терлекче­лек буенча урынбасары Нәҗип Хаҗипов 7 рай­ондагы терлекчелекнең 8 айдагы эшчәнлегенә анализ ясады. Ул үз чыгы­шын ситуация гади түгел, шул ук вакытта товар җитештерүчеләр өчен бик яхшы да дип башлап кит­те. Министр урынбасары алдагы кышлату чорын оешкан төстә башкарып чыгу, мал санын киметмәү, продукция җитештерүне арттыру максатын куйды.

 Безнең районга килгәндә ел башыннан районы­быз терлекчеләре сөт җитештеүне 106 процент­ка арттырганнар, ә август аенда бу күрсәткеч 110 процент тәшкил иткән. Аннары республикада терлек азыгы җитештерү фәнни тикшеренү инс- титутының генераль ди­ректоры Алексей Яки­мов терлекләрне аша­ту, кадрлар буенча үз тәкъдимнәре, фикерләре белән уртаклашты. Аның фикереннән күренгән- чә, сыерларга күпъеллык үләннән әзерләнгән азыклар кукурузга караганда күпкә файдалырак. Ул залда уты­ручыларга мөрәҗәгать итеп, сыер бер минутта күпме су эчә дигән сорау бирде, залда утыручыларның берсе дә төгәл җавап бирә алмагач, ТР Дәүләт Советының бишенче чакыры­лыш депутаты Алмаз Шәрипов ярдәмгә килде, төгәл җавап биреп, залдагы халыкны шак­каттырды. Сыерлар бер минут­та 20 литр су эчәләр икән бит. Менә бит инвесторның терлек­челек белән кызыксынуы әллә каян күренеп тора.

Семинарның практик өлеше башта Мортыш Тамак авылы фермасында үтте. Бу ферма яннарында тирес чирек гасыр өелеп ята иде, аның әсәре дә калмаган. Иске торакларны реконструкцияләп 500 баш терлекнең һәркайсына “түшәк- урын” булдырылган. Фермага бозаулар өч ай тулгач киләләр, алар төркемләп, ягъни 3-6, 6-9, 9-12, 12-18 айга чаклы тәрбияләнәчәкләр. Ә таналар каплатылып башка фермалар­га китәчәк. Монда малларга азыкны МТЗ-82 тракторына тагылган “Хозяин” азык тараткычы белән бөтен азыкны бергә болгатып тараталар. Су да малкайлар авызыннан өзелеп тормаячак. Дөресрәге, кышкы салкында да ТЭН ярдәмендә автоматик рәвештә җылы су белән тулыланып торачак. Мортышта өч абзар капиталь төзекләндерелеп терлекләрне тоту шартлары яхшырган. Монда барысы 5 миллион сум­нан артык эш башкарылды, ди хуҗалык җитәкчесе Рамил Бик­тимеров. Семинарга килүчеләр аннары Кадрәк авылындагы фермада булдылар, монда алар 85 башка исәпләнгән буаз сыерларга төзелгән торакны карадылар, бу торак тыштан да, эчтән дә ялт итеп тора. Чөнки ул профнастил белән эшләнгән, тәрәзәләренә поликарбонат куелган. Торакның эчендә һәр буаз сыер өчен “түшәк-урын” булдырылган, кышкы салкын чорда җылыту өчен стена ара­сына кипләнгән салам тыгу өчен ара калдырылган. Торакның икенче өлешендә бракка чыга­рылган сыерлар өчен дә абзар төзелгән. Бу торак 19 көн өчендә сафка басты. Яңартылган бина­ларда чәй эчеп, ял итү урыны да бар, шунда ук ясалма ор­лыкландыру технологы, вете­ринария табибы бүлмәсе дә урнашкан. Семинарда катна­шучылар Чувашия республи­касында җитештерелә тор­ган терлекләрнең тоякларын дәвалау станогын да карады­лар. Гомумән семинарга килгән вәкилләр фермаларны карап аһ иттеләр, бик күп яңалыклар күрделәр, үзләрендә дә шун­дый тораклар булдырырга кирәк дип кайтып киттеләр.

 безнең белешмә

Сыердан бер литр сөт алу өчен аңа 2,31-3,17 литр су эчерергә кирәк. Бер литр сөтнең со­ставын су – 87,5%, коры матдәләр – 12,5% бар. Шул коры матдәләрнең сөт майларын – 3,5%, сөт шикәрен – 4,7%, аксым - 3,3%, минераль матдәләр 0,7 процент тәшкил итә.

сан

Әлеге хуҗалыкта 1290 баш мөгезле эре терлек исәпләнә, шуларның 570кә якыны савым сыерлары. Ел азагына биредә сыер­лар саны 600 баштан артыр дип көтелә. Монда һәр баш шартлы терлеккә катнаш азыкны исәпләмичә 36 цент­нер күләмендә терлек азыгы хәзерләнгән.

кызыклы факт

Әлеге хуҗалыкта фермалар, башка корылмалар узган гасырның 70 елларында студентлар көче белән төзелгән. Хәтта бу торакның берсен төзегәндә Россиянең бүгенге авыл хуҗалыгы министры Ни­колай Федоров та эшләгән. Быел авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе, район ветеринария берләшмәсе, нәсел предприятиесе, дәүләт ат конюшнясы, орлыкчылык инспекциясе, гостехнадзор хезмәткәрләренең бушлай (өмә) хезмәте белән әлеге торакларга ре­конструкция ясалды .