Шәҗәрә – чал тарихка тәрәзә

Энҗе УСМАНОВА

Уфа шәһәрендә без озак тормадык. “Вафа” бизнес үзәге белән танышып, анда төшке ашны ашаганнан соң, Сала­ват шәһәренә кузгалдык. Салаватка килеп кергәнче, Стәрлетамак районы Кантюков­ка авыл борылышында ук чәкчәк, кымыз­лар тотып, милли киемнәр кигән фольклор ансамбльләр каршы алды. Татар хатын-кыз­лары җыены дип аталса да, биредә яшәгән барлык милләт халыклары да үз чыгышла­рын күрсәтте. Суфия мәчете белән таныш­каннан соң, без Юрматы җиренә юл тоттык.

Бу турыда минем күбрәк белешмә биреп китәсем килә, чөнки исемнәре генә калган авыллар безнең якта да бар. Юрматы җире – тарихи урын. Стәрлетамак районы Алла­гуват җирлеге составына кергән авылларны берләштергән җир. Аллагуват – миллионер авыл, анда дүрт меңләп кеше яшәгән. Са­лават шәһәрендә күпләп нефть чыга баш­лагач, җиде авылны Салават һәм Ишембай шәһәрләренә күчерәләр. Юкка чыкканнар исемлегенә кергән Аллагуват, Кырлыкүл, Ирек, Кызыл, Күч, Кожак, Кече Аллагуват авылларына бу җирдә (Ишембай боры­лышы янында) мемориал комплекс чыл­ган. Һәр авыл турында мәгълүмат мәрмәр плитәләргә язып куелган. Уртада “Бер­кем дә онытылмый, берни дә онытылмый” дигән стелла. Сугыш кырларыннан кайтмый калганнарның, хәбәрсез югалганнарның һәрберсенә бу җирдә исемләп нарат, чыр­шы, алмагачлар утыртылган, кем утыртканы турында аңлатма куелган.

Бу кадәр зур эшне кем башкарып чыккан соң? Шушы авылларның актив вәкилләре 2002 нче елда “Аллагуват” төбәк иҗтимагый оешмасы төзегән. Үз авылларының тарихын барлау, саклау буенча биредә бик зур эш эшләнгән. Беренче эш итеп, авылларының шәҗәрәсен төзегәннәр. Моның өчен архив­ларга мөрәҗәгать иткәннәр, сораштырулар үткәргәннәр. Һәр елны 8 майда биредә искә алу митингы оештырыла, шушы авылда туып-үскәннәр, яшәгәннәр очраша.

Икенче көнебез тагын да кызыграк үтте кебек. Салават шәһәренең туган якны өйрәнү музеенда булганнан соң, Мәләвез районы Җиргән авылына юл тоттык. Әдәбиятыбызга, милләтебезгә Мирсәй Әмир, Дәрдмәндны биргән бу җирлектә дә музейда булганнан соң, Салават шәһәренең “Агыйдел” мәдәни үзәгенә “Шәҗәрә – чал тарихка тәрәзә” күргәзмәсен карар­га җыелыштык. Башкортстанда шәҗәрә бәйрәмнәре Мортаза Рәхимов чыгарган карар нигезендә уздырыла башлый. Үз нәселеңне барлау буенча монда күп эшләр эшләнгән. Җиде буын гына түгел, 12, 14, 17 буынга барып җитүчеләр дә бар. Башкорт­ станда һәр гаилә үзенең шәҗәрәсен төзү кирәклеген бик яхшы аңлаган. Бик күп ту­ганнар табылган, буыннар берләшкән. Бу эш балалар бакчаларында да, мәктәпләрдә дә алып барыла. Шәҗәрәләр буенча бәйгеләр уздырыла.

Пленар утырышта Башкортстан һәм Та­тарстан Республикаларының милли архи­вы хезмәткәрләре чыгыш ясады, шәҗәрә төзегәндә алардан да информацияләр алу мөмкинлеге, тәртибе турында аңлаттылар. Төшке аштан соң Салават шәһәренең “Ән- Нәби” җәмиг мәчетенә бардык. Һәр ике мәчетне дә горурланып, үзебезнең та­тар егетләре төзетте дип таныштырды­лар. Халык өчен хезмәт куйган тагын бер милләтебез горурлыгы – Фәнир Гали­мов белән дә танышырга туры килде. Ике көнлек әлеге очрашулардан соң, районы­бызда да шәҗәрәләр төзү эшен активлаш­тырырга иде дигән фикергә килдем. Тарих­ны белүебез – киләчәгебез өчен бит.