Күмер чабу – манный боткасы ашау түгел

Тезелеп киткән кибетләр рәтендә урнашкан Горторгның 13 санлы азык-төлеккә бай кибетен, анда ит чабучы булып хезмәт куйган киң күңелле, тырыш Салихҗан ага Хуҗинны өлкән буын вәкилләренең күбесе хәтерлидер. Шулай ук аның сөт кибете янында кайнашканын күрүчеләр, кибетнең әйләнә- тирәсен чип-чиста итеп җыештырып куюына сокланып караучылар да аз булмагандыр.

Бүген исә Салихҗан ага улы белән үз өйләрендә ты­ныч кына гомер кичерәләр. 84 яшьтә булуына карамастан, җитез хәрәкәтле, җор телле, кирәк икән татар, кирәк икән рус телендә иркен аралашучы Салихҗан ага үткән тормышы хакында, әле кичә генә бул­ган кебек, ачык итеп сөйли. Сөйләве генә җиңел, ә бит яз­мыш аны һәрвакыт башыннан сыйпап тормаган.

Салихҗан ага тумышы белән Азнакай якларыннан. Бала чагы сугыш елларына туры килә, әтисе фронтка китә һәм шунда мәңгелеккә ятып кала. Илдә тынычлык урнашып, тор­мышлар җайлана башлады гына дигәндә, каты авырудан әниләре вафат булып, ике апа­сы белән ятим кала.

– Бервакыт, авылга килеп, шахтада эшләргә кешеләр җыя башладылар. Авылдаш егетләргә ияреп, мин дә теләк белдердем, аннан соң поездга утырып, күз күрмәгән, колак ишетмәгән җиргә юл алдык. Кайбер егетләр бару юлында ук качтылар, кайберләре эшнең авырлыгына түзә алмыйча китте. Качкан кешеләргә закон кырыс булды – аларны дүртәр айга төрмәгә ябалар иде. Шах­та манный боткасы түгел – эш авыр, русча бер сүз дә белмим, тору – баракта. Башка юл юк дип – түздем. Начар гадәтләр белән мавыкмадым. Татар­станнан килүчеләр белән һәрвакыт аралашып, хәл беле­шеп тордык. Тормыш иптәшем, элек Минзәлә районына ка­раган Таулар авылы кызы Маһия белән дә, Кемерово шәһәрендә танышып, шунда өйләнештек, пенсиягә чык­канчы шул шәһәрдә яшәдек. Бер кыз, ике улыбыз да әлеге шәһәрдә туып-үсеп, белем алдылар, – ди Салихҗан ага Прокопьевскидагы тормышы хакында.

– Сез бригадиШундый җаваплы эштә төрле җирдән җыелган, төрле милләт, төрле холыклы эшчеләр белән җитәкчелек итү авыр идеме?

– Эшләгән кешенең хезмәт хакы яхшы иде. Шуңа күрә бригададагы егетләрне ты­рышып эшләтү өчен бар көчемне юнәлтергә тырыштым.

Эшлиләр – шуның өчен яхшы акча алалар, хатыннары да канәгать, балаларының да өсте бөтен, тормышлары да җайлы. Шушы системаны аңлап алган кеше беркайчан да ялкаулан­мады, ни кушсаң – шуны үтәде. Без бит анда мал асрамадык, фатирда торгач, бакчалары­быз да юк иде. Бөтен эшебез, шөгылебез – күмер чыгару бул­ды.

– Үлем белән күзгә-күз оч­рашканыгыз, яки бригада эшчеләрегезнең фаҗигале рәвештә үлү очраклары булды­мы?

– Өстән ишелеп төшкән таш астында ике мәртәбә калырга туры килде. Тартып чыгарды­лар, исән менә. Кул астын­да эшләгән егетләрем дә фаҗигаләрсез эшләделәр, шу­лай да, травма алу очраклары булгалый иде.

– Ни өчен алга таба яшәргә дә шунда калмадыгыз, Минзәләгә кайттыгыз?

– Минзәлә – яшәр өчен “пре­красный” шәһәр. Ә анда кер чыгарып эләсең – тузаннан ка­ралып бетә, йөк поездларының тавышы бүген дә колагым­да гүләп тора. Пенсиягә чы­гарга берничә ел кала, тор­мыш иптәшем монда кайтып, шушы йортны сатып алды. 50 яшемдә пенсиягә чыккач, гаиләбез белән шушында кай­тып төпләндек. Балаларны да үзебез белән иярттек. Кызга­ныч, хатыным белән бер улым иртә дөнья куйдылар, – дип көрсенеп ала Салихҗан ага.

– Эшләгән, яшәгән җирләре- гезне сагынасызмы соң?

– Сагындыра. Бер барып кайтасы да килә, ләкин юл ерак шул. Хәзер инде анда икенче тормыш, телевизор­дан ул якларны күрсәткәндә яңалыкларны игътибар белән тыңлап утырабыз.

Хәл белешергә күршесе – Зөхрә ханым, башка таныш­лары кереп тора, социаль хезмәткәр ярдәм итә Салихҗан агага. Уфада яшәүче кызы еш кайтып хәлен белешә, шал­тыратып тора. Үзләренә алып китәргә күпме генә үгетләсә дә, әле аякта йөргәндә, сәламәтлеге булганда кызла­рына китәргә теләми. Үз өемдә үз көем дип, яши бирә.

Дифиза НУРИЕВА