Барыбыздан олы ул, йортыбызның нуры ул...

Әдәпле, зыялы гаилә

1924 нче елның 1 июлендә Урыс авылында урта хәлле кре­стьян гаиләсендә дөньяга килә ул. 48 ел гомерен намуслы һәм тырыш хезмәткә багышлаган тыл һәм хезмәт ветераны ул. Заманадан калышмый, район газетасын алдыра, “Ватаным Татарстан”, “Акчарлак” газета­ларын даими укып бара, телеви­дение тапшыруларын да игъти­бар белән карый. Бәйрәмнәрдә һәм туган көннәрендә туганна­рын, күршеләрен чакыра, та­быны сый-нигъмәттән сыгылып тора. Туганнары да үзе кебек тәрбияле һәм әдәплеләр, ба­рысы да халкыбызның гореф- гадәтләрен, күркәм йолаларын үтәп яшиләр.

Сеңлесе Җәмилә, аның улы Марсель, бертуган абыйсының кызы Гүзәлия, иренең туганы Николайлар гаиләсе һәрвакыт килеп, хәлен белеп, кирәк ва­кытта ярдәм итеп торалар. Бөек Ватан сугышы ветераны, Ватан сугышы ордены кава­леры, 56 ел тигез, тату гомер иткән ире Михаил Иванович Юзмановның каберен дә тиеш­ле тәртиптә тота Кәримә әби, аның туган һәм вафат булган көннәрен, кунаклар чакырып искә ала, аны һәрвакыт мактап телгә ала. Өендәге чисталык һәм пөхтәлеккә таң каласың, ә тәрәз төбендә яран гөлләре шау чәчәктә утыра.

Авыр булса да, сынатмадык

Кәримә әби 14 яшеннән кол­хозда эшли башлаган. Бер эштән дә курыкмаган, кайда нинди эшкә билгелиләр, шун­да мактаулы хезмәткәр бул­ган. 4 ел колхоз эшендә, 14 ел төрмәдә эшләгән. 30 ел сәүдә системасында хезмәт итеп, 1986 нчы елда 62 яшендә лаек- лы ялга китә ул.

Күршебездә шундый их­тирамга лаек, барыбыз өчен дә үрнәк ветеран булуга без сөенәбез һәм аның белән да­ими аралашып яшибез. Бергә күрешкән чакларыбызда Кә- римә әби үзенең тормышы, ае­руча сугыш чоры авырлыклары турында еш искә ала.

– Абыем Габделсабир дүрт ел сугышта булды, ике тапкыр каты яраланса да, исән кайтты. Энем Габделнур 1945 елның гыйнвар аенда, яше җитеп, су­гышка китте һәм сугыш беткәч тә биш ел армия хезмәтендә булды. Без өчебез – апам Хәернур, сеңелем Җәмилә һәм мин колхоз эшендә булдык. Урман кисәргә дә, торф чыга­рырга да бардык, көндез колхоз эшендә булсак, солдатларга җибәрергә, төннәр буе йокла­мыйча, җылы оекбаш, бияләй, шарфлар бәйләдек, – дип сөйли ул. 1941 елның көзендә һәм 1942 елда сабанчы булып эшләргә дә туры килә. Аннан сүзен болай дип дәвам итә:

– Ул вакытта “гусеничный” тракторлар юк иде, тимер тәгәрмәчле, кабинасыз трак­торларда эшләдек. Сабан өстендә тимер сиденье, аның каршында тимер руль. Шул утыргычка утырып, рульне бо­рып, җирнең тигезлегенә карап, сабан төрәннәрен күтәртеп- төшертеп йөрергә кирәк. Ок­тябрь, ноябрь айларында аеруча кыен: җил, яңгыр, сал­кын... Ә төннәрен бигрәк тә. Чыланасың, туңасың, ә сөрү нормасын үтәргә кирәк, туктап булмый, смена бетүгә, брига­дир килеп үлчи.

1943 елның гыйнвар аенда, 7 класс белемем булгангадыр инде, мине Минзәләгә укырга чакырдылар. Шәфкать туташ­лары әзерләү өчен оештырыл­ган кыска сроклы курслар иде ул. Кызлар да, үзләре теләп, су­гышка китәләр иде. Мин дә су­гышка китәргә хәбәр көтә идем. Төрмәдә эшләргә дә ир-атлар җитмәгәндер инде, мине шунда надзиратель итеп куйдылар.

Кәримә әбинең сөйләгәннәрен хезмәт кенәгәсе дә рас­лый. Бүләкләр языла торган бите дә буш түгел. Аңа ике тапкыр ТАССР Эчке эшләр ми­нистры тарафыннан рәхмәт белдерелгән, “Сугышчан ба­тырлык өчен” медале тапшы­рылган.

– 14 ел төрмәдә эшләү дәверендә иң авыры нәрсә бул­ды? – дип сорыйм.

– Иң авыры – йокламау. Суд булганнан соң, тоткыннарны этап белән Казан төрмәсенә илтә идек. Сугыш чоры бит, техника юк. Җәяүләп бара­быз. Бер җигүле ат арбасына продукция төялә. 80-100 кеше илтәбез. Без үтәсе юлдагы авыл советлары белән алдан сөйләшеп куела, алар безгә авыл клубында кунарга рөхсәт бирә. Тоткыннар төннәрен йо­клый, ә безгә сакларга кирәк. Йокламау бөтен хәлне бетерә, бу бит бер генә төн түгел. Кай­бер баруда алты көн үтә, һава шартлары начар булганда, 8-10 көнгә дә сузыла. Төрмәдә биш хатын-кыз надзиратель бар иде, дүртесенең балалары бар. Аларны атналык юлга чыгарып булмый. Иң яше мин, гаиләм дә юк. 1950 елны кияүгә чыксам да, балабыз көттереп туды. Шул сәбәпле, Казан юлында этап белән гел миңа йөрергә туры килде.

Вербовка белән утыручылар була иде. Илгә ягулык кирәк. Торф чыгару өчен эшче көчләр җитми. Кемне җибәрәсең? Бу эшкә хатын-кызлар китә. Авыл советларына ничә кеше җибәрергә икәнлеге хакында конкрет күрсәтмә бирелә. Вер­бовщик килә, алты айга дого­вор төзи, эшкә китәсең. Ә торф чыгару искиткеч авыр хезмәт. Көне буе су эчендә торырга, лыч су торфны кисеп ташырга кирәк. Күп кешегә салкын тия, кемдер билсез кала, аяклары шешә. Түзә алмыйча кайтып китсәң, өеңә кайтуга, сине ми­лиция хезмәткәрләре каршы ала, алты айга төрмәгә утыр­тып куялар...

Зурлаганнар күршемне

90 яше тулу уңаеннан да бик зурладылар Кәримә Шәрип кызын. Район хакимияте исеменнән шәһәр башлыгы урынбасары Елена Сысое­ва РФ Президенты Владимир Путинның һәм район башлыгы Айдар Салаховның котлавын, кыйммәтле бүләген тапшырды. Татпотребсоюздан җибәрелгән Мактау грамотасын һәм кыйммәтле бүләкне “Минзәлә” кафесы җитәкчесе Гөлнәзирә Зыязова алып килде. Үзләренең оешмасында 14 ел эшләгән ве­теранны 4 нче санлы тикшерү изоляторы җитәкчесе Тимур Яруллин да котларга онытма­ган. Мактау грамотасы һәм бер кочак чәчәкләр күтәреп, изоляторның ветераннар со­веты рәисе Л.Атасова килде. Кәримә әби кайда гына эшләсә дә, үз эшенә җаваплы караган. Шәһәр сәүдә системасында са­тучы булып эшләгәндә дә план­нарны арттырып үтәгән, сатып алучыларга якты йөзле, тәмле телле булган. Республика һәм район җитәкчелегеннән алын­ган грамоталары, рәхмәт хатла­ры шуны раслый.