Өч телдә дә сөйләшәләр, җыр сузалар Минзәлә марилары!

Районыбызда һәр милләт халкы ныклы игътибар үзәгендә. Минзәлә районында өч мари авылы бар. Соңгы җанисәп мәгълүматларына караганда, районда барлыгы мари милләтеннән булган 795 кеше гомер кичерә. Бу районыбызда яшәүче халыкларның 2,7 проценты дигән сүз. Әтрәкле авыл җирлегенә караган авылларда 534 мари һәм 680 татар, 12 урыс, 2 чуваш яши. Мари авылларында 109 кеше пенсия яшендә.

Район җирлегендә яшәүче марилар актив булулары белән аерылып торалар. Җыр-моңга да, биюгә дә, нәфис сүзгә дә оста алар. Биредә “Мари кас” ансамбле байтак еллар­дан бирле эшләп килә. Әлеге ансамбльгә 10 кеше йөри, алар авыл җирлегендә үткән чараларда актив катнашалар. Район күләмендә уздырылучы бер генә чара да алар катна­шыннан башка үтми. Калтак, Филимоновка, Чупай – Минзәлә районындагы төп мари авыл­лары. Соңгы вакытта марилар санының берникадәр азаюы күзәтелә. Шулай булса да, Фи­лимоновка һәм Чупай авылла­рында башлангыч мәктәпләр әлегә эшләп килә. Ә инде Калтак урта мәктәбендә 50 бала үз туган телендә белем ала. Бу мәктәп быел 110 ел­лыгын бәйрәм итәчәк. Район мәктәпләре арасында ул чал тарихлы мәктәпләрнең берсе. Гади генә авылда бер гасыр­дан артык тарихлы мәктәпнең булуы, анда яшәүче халыкның зур мирасы, байлыгы, горурлы­гы да!

Бүгенге көндә дә мәктәп үзенең йөзен, телен, гореф- гадәтләрен саклап, шул традицияләргә нигезләнеп эш итә. Мәктәпнең үзенчәлеге шунда: балалар өч телдә укый­лар, һәрбер телгә ихтирам һәм кызыксыну белән карыйлар.

2011 елда Илья Михайлович То к м у р з и н -Л а м б е р с к и й н ы ң тууының 115 еллыгына багыш­лап Калтак урта мәктәбендә Бөтенроссия фәнни-гамәли конференция булып узды. Бу конференциядә Мари Респуб- ликасыннан да мәртәбәле куна­клар катнаштылар. Ул бу авыл­да наданлыкны бетерүдә, ха­лыкны белемгә тартуда мөһим роль уйнаган.

Социаль структурага кил- гәндә, өч мари авылында да күптән инде табигый газ яна, йортларына су үткәрелгән, быел Калтак авылы юлына да асфальт түшәләчәк.

Мари авылларында эш табу да авыр мәсьәлә түгел. Ми­салга, Чупай һәм Калтак авы­лы янәшәсендә генә Көчле “Заиковский” ҖЧҖ хуҗалыгы урнашкан. Авыл халкының 38е шушы хуҗалыкта эшли. Кайбер ир-атларга эш җитеп бетмәгәнлектән 58е читкә китеп Чаллы шәһәренең “Камдорстрой”ында, Мөслим районында һәм Себер якла­рында хезмәт куялар. Тырышып дөнья көткән һәр мари гаиләсе бүген мул һәм җитеш тормышта яши. Калтакта – 126, Чупайда – 53, Филимоновкада 30 йорт бар.

Мари авылларында тел дә югалу юлында түгел. Биредә мәктәпләрдә укытылудан тыш, өйләрендә алар фәкать туган телләрендә генә сөйләшәләр. Татар һәм урыс телләрендә дә иркен аралашалар. Мари­лар үзләре, һәркем янәшәдә яшәүче милләтләрнең телен һәм гореф-гадәтләрен белергә тиеш, дип уйлыйлар. Аларны күршеләрдәге татар авылла­ры белән дуслык кына түгел, кардәшлек җепләре дә бәйли. Мәсәлән, мари кызлары татар егетенә кияүгә чыгалар, татар кызлары марилар авыллары­на килен булып төшәләр. Күз тимәсен, бик яхшы яшиләр, балалар үстерәләр, йорт- кураларын яңарталар. Бу җирлектә интернациональ гаиләләр шактый һәм аларның саны 30 дан артып китә. Шуны­сы куанычлы, алар арасында аерылышучылар юк диярлек.

Мари авылларында тәвәккәл кешеләр байтак. Мәсәлән, Кал­такта Айдар Исламов терлек үрчетә һәм аны кулланучыларга озата. Шәхси эшмәкәр Виталий Апсаттаров халыктан сөт җыя. Гомумән алганда, җирлектәге мари халкы бик тырыш.

2008 елда Калтак авылында ТР мәдәният министрлыгы, Татарстан Халыклары Ассамблеясы инициативасы белән мари мәдәнияте тормышында зур, күренекле вакыйга булды. Быел да “Семык” бәйрәме Калтак авылында 13 июнь көнне була, анда бик күп кунаклар киләчәк.

Дилфас ГАЛИЕВ