Матурлыкка балачактан гашыйк

Халык җәүһәрләрен тудыручы, үз эшенең чын остасы, бер үк вакытта остаз да булган Ренат Һади улы Нәҗмиев белән без Балалар иҗат йортында, туган якны өйрәнү музеенда еш очрашабыз.

Лаеклы ялда булуына кара­мастан, ул әле дә балалар ара­сында, иҗат остаханәсендә. Балалар иҗат йортында ул кече яшьтәге мәктәп балалары өчен түгәрәк ачкан. “Агачтан төрле уенчыклар ясыйбыз. Үз кулла­ры белән ясаган эшләнмәләрне күргәч, балаларның ничек шатланганын белсәгез! Бер- берсенә күрсәтәләр, мак­танышалар, әти-әниләренә күрсәтергә дип, җайлап кына тотып кайтып китәләр”, – ди Ренат Һадиевич, балалар өчен шатланып.

Ренат Һадиевич балачактан ук бу эш белән мавыккан. Бо­лай гына, күңеле кушканнан гына шөгыльләнә башлаган. Кечкенә көймәләр ясап, дус­ларына бүләк итә торган була. Ә инде үсә төшкәч, тугызын­чы сыйныфларда чын сәнгать әсәре – аю фигурасы ясаган, призлы урынга лаек булган. Бар эшне дә булдыра алучы кеше тик тора беләмени? Ар­мия хезмәтендә дә кирәге чыга оста булуы, алтын куллы егет­не тиз күреп алалар. Ниндидер гадәти булмаган эшләнмә ясый да, хәрбиләр арасында оеш­тырылган күргәзмәдә алдынгы урын ала. Иптәшләренең туган көннәренә дә менә дигән бүләк.

– Мин Ерак Көнчыгышта, Уссурийск хәрби округында хезмәт иттем, – дип искә ала яшь чакларын Ренат ага. – Кулың эш белсә, армиядә дә күпкә җиңелрәк. Хәзер дә шу­лай, әлбәттә. Үзеңнең кирәк булуыңны, кемгә дә булса ярдәм итә алуыңны тою шун­дый рәхәт тойгы. Шуның өчен сине хөрмәт итәләр. Дөрес, мин гел агач белән генә эшләмәдем, тимерне дә үземә буйсындырдым. Спорт белән дә шөгыльләндем, иптәшләремне дә шуңа тарттым. Шәп фотоап­парат сатып алдым. Шул чакта ук, тәмәке тартмаган егетләргә акча бирәләр иде. Шул акча­ларга күңелеңә хуш килгән әйберләр сатып алырга була. Фоторәсемем мактау тактасын­да эленеп торды, ул әле дә сак- лана миндә.

Кайбер ясаган әйберләрен армиядән алып та кайткан. Әмма яшьлек юләрлеге белән чүт кенә аларны юк итмәгән.

– Ник кирәк алар миңа, таш­лыйм әле мин боларны, дип уй­ладым. Әле ярый, әни туктатты. Икенче санлы мәктәпкә хезмәт укытучысы булып килүемә дә шул этәргеч булды, ахрысы. Демобилизацияләнгәч, нефть чыгаручы компаниягә эшкә дә урнашкан идем югыйсә.

Баштарак мин уку йортына хезмәт укытучысы булу теләге белән, аз булса да инструмент тота белгән, сәләтле егетләр килә дип уйлаган идем. Алай булып чыкмады шул.

– Әйе, араларында сәләтле- ләре дә очрый иде, әмма күбесе “кайда да булса укырга кирәк бит”, дигән фикердә иделәр, – дип искә ала Ренат Һадиевич.

Әмма, ничек кенә булмасын, алар сәнгать әсәрләре иҗат итәрлек чын осталар булып үсеп җиттеләр.

Бүгенге көндә мин укыт­кан студентлар безнең рай­онда яшиләр һәм эшлиләр, башка төбәкләрдә дә алар җитәрлек. Алар гомуми белем бирү мәктәпләрендә эшлиләр, сәнгать мәктәпләрендә иҗат итәләр. Балалар иҗат йортын­да да минем укучылар хезмәт куя...

Ә бит Ренат Һадиевич бу юнәлештә белем алырга да өлгерми. “Өлгерми” дию дөрес булмас, анысы. Ул бу эшкә гади бер шөгыль итеп карый. Нин­ди дә булса белгечлек булсын дип, Алабуга дәүләт педагогия институтының физика-матема­тика факультетын тәмамлый. Ә бу шөгыле исә төп һөнәр булып кала. Үзен РСФСР Министрлы­гына хезмәт буенча методик со­вет әгъзасы итеп сайлыйлар.

Түгәрәк алып бару өстенә ул иҗат белән дә шөгыльләнә. Чималны сатып ала, төзелеш мәйданчыкларында да та­была алар. Соңгы елларда сөяк белән эшли, менә дигән эшләнмәләр килеп чыга. Хәзер ул Минзәлә шәһәренең маке­тын әзерләү белән мәшгуль.

Шәһәрлеләр һәм кунаклар өчен уникаль булган бу проект – XIX гасыр шәһәренең тари­хи өлешенең макетын әзерләү – туган якны өйрәнү музее хезмәткәрләренең шәп идея­се. Бу искиткеч вак эш. Макет әзерләнеп беткән дияргә була, агачлар “утыртасы”, койма- читәннәр урнаштырасы, бераз буйыйсы, кеше фигуралары белән тулыландырасы калган.

Музей реставраторы, проект авторларының берсе булган Ренат Нәҗмиев сүзләренчә, му­зей кунаклары хозурына куела­сы макеттагы күп кенә биналар хәзер юк инде, булганнарының да тышкы кыяфәте үзгәргән. Фасад төсләре оригинал төсенә тәңгәл итеп сайланган...

Боз сарае һәм автопредпри­ятие янындагы аю фигуралары атаклы рәссам Шишкин карти­насыннан төшеп калгандай, ба­сып торалар, күп еллар Урман чишмәсе янын бизәп торган (кызганыч, хәзер ул юк инде) әкияти Шүрәле, Изыскательләр бистәсендәге 3/15 йорты янын­дагы кондызлар, Нефтьчеләр паркындагы куяннар һәм аю­лар – боларны күреп кем генә сокланмаган икән? Бәлки кайберәүләр бу гүзәллекнең кем куллары белән тудырылу­ ын белми дә торгандыр. Беле­гез, горурланыгыз – остакул Нәҗмиев безнең шәһәрдә яши!

Бу оста ясаган әйберләрнең кайберләре генә әле. Гади генә агачка җан өрүче, алар­ны мәдәни кыйммәтләргә әверелдерүче алтын куллы бу шәхес турында тагын күпме сөйләргә булыр иде әле.

Эшлекле тәкъдим

Бер нәрсә күңеленә тынгылык бирми аның. Осталар күп, алар ясаган эшләнмәләрне дә санап бетерерлек түгел. Аларны нишләтергә соң?

– Күргәзмәләр оештырырга иде. Осталарның күбесе – минем укучылар. Мине киләчәк борчый. Башка төбәкләргә чыгу өчен, һич югы якын гына Актаныш районына яисә Чаллыга бару өчен транс­порт кирәк. Бар өмет район хакимиятендә. Башлыча үз машинам белән йөрим. Җиңел машинага күп әйбер сыямы инде? Казанда оештырылган күргәзмәләргә берәр кеше аша ике-өч эшләнмә җибәрергә тырышам. Менә анда безнең әйберләргә бәя бирә беләләр ичмасам!

Кызганычка каршы, кечкенә шәһәрләрдә, районнарда аларга сорау юк дәрәҗәсендә. Объектив сәбәпләре дә бар. Беренчедән, күпме хезмәт куйган эшләнмәне юк кына бәягә бирәсе килми, икенчедән, без үз районыбыз өчен ниндидер бөек ачыш түгелдер, мөгаен. Осталарның күп булуына күнеккәннәр, күрәсең. Шул ук вакытта без республика кунаклары өчен сувенирлар юк дип зар­ланабыз.

Әгәр дә без төрле төбәкләрдә эшләнгән сувенирларны җыеп, бердәм системага салсак, ничек яхшы булыр иде. Бер үк вакыт­та осталарның кибетләр челтәре булыр иде, берьюлы берничә куянны тотар идек. Республиканың йөзен танытыр идек, Ренат Нәҗмиев кебекләрнең проблемасы хәл ителер, ниһаять, эш урын­нары булдырылыр иде.

Бәлки, мондый тәкъдим эшмәкәрләр өчен кызыклы булыр, мон­дый изге эшкә алар да алыныр?

Әлфинә ВОРОБЬЕВА