Балда-майда йөзеп була ул!

Чит илләр безгә санкцияләр керткәч, алар белән көндәшлек итә алырлык продукция җитештерү өчен авыл җирлегендә һәм хуҗалыкта булган барлык резервларны эшкә җигәргә кирәк.

Күтәренке кәеф белән

Һәр елдагыча, без барлык минзәләлеләрне чакырып, күңелле Чыршы бәйрәме оештырдык, безнең хезмәтчәннәр чыршыны бизәде һәм кар сыннары ясады. Махсус конкурста республика күләмендә икенче урынны яуладык һәм 200 мең сум күләмендә акча белән бүләкләндек. Яңа елны күтәренке кәеф белән каршы алдык, куйган максатларыбызга да ирешәбез. Авыл халкын шактый кырыс табигать шартлары белән сынаган узган елда без ит һәм сөт җитештерүдә югары күрсәткечләргә ирештек. Бер сыердан савылган сөтне 4743 кило­граммга җиткердек. Барлыгы 2656 тонна сөт җитештереп, эшкәртү предриятиеләренә озаттык. Сөт җитештерүне 2013 елга караган­да 20 процентка арттырдык. Сөт сатудан гына да 47 миллион сум акча керде. Ит җитештерү буенча да эшләребез яхшы гына Хуҗалыкта 130 кеше хезмәт куя, аларның уртача хезмәт хакы 18000 сумны тәшкил итә һәм айныкы айга вакытында би­реп барыла. Пенсия фондына взносларны һәм башка төр са­лымнарны да вакытында түләп барабыз.

2014 елда 23 миллион сум­га техниканы яңарту бәхетенә ирештек. Ел саен ындыр таба­гында нинди дә булса склад­ларны яңартабыз, 2014 елда 4000 тонна сыйдырышлы 2000 квадрат метрлы склад төзедек. Савым сыерлары өчен 100 баш­ка исәпләнгән сыерлар торагы­на капиталь ремонт ясадык. Су программасы буенча, авыл халкын су белән тәэмин итү максатыннан, көздән үк өстәмә рәвештә су башнясы утырттык. Быелдан башлап, ферма мал­лары өчен аерым, авыл халкы өчен тагы бер башня хезмәт күрсәтәчәк.

Өстенлекле тармак

Хуҗалыкта заманча тех­ника һәм гади крестьян технологияләрен кулланып, алдагы елларда терлекчелек продукциясен җитештерүне арттыру максатында, төзелеш цехын реконструкцияләп, тагы бер терлекчелек тора­гы булдырачакбыз. Калтакта яшь бозаулар өчен төзи баш­лаган европа дәрәҗәсендәге торакны сафка бастырачак­быз. Әмма малны ишәйтүгә, продуктлылыкны күтәрүгә токымчылык эшчәнлеген ях­шыртканда гына ирешеп була. Чөнки, белүебезчә, токымсыз малны ничек кенә яхшы итеп тәрбияләмә, хәтта фермалар­ны еллар дәвамында фәкать сыйфатлы азык белән тәэмин итеп торсаң да, нәтиҗәсе башың күккә тиярлек итеп шатландырмый. Продукт бирүчәнлеге бер чамадан арт- мый. Без нәсел эше белән нык- лап шөгыльләнәбез. Киров өлкәсенең бер хуҗалыгыннан елга 9-10 тонна сөт бирүчән нәселле таналарны сатып алу өчен сөйләшүләр алып бары­ла, тиздән аларны алып кайта­чакбыз. 5-6 елдан соң безнең хуҗалыкта күп сөт бирүчән нәселле сыерлар гына кала­чак. Үзебезнең сыерларның продукт бирүчәнлеген тизләтү өчен сыерларны европа ме­тоды һәм американский сперма белән каплатабыз. Хуҗалыгыбызда сыерларны ясалма орлыкландыру көн таләбенә әйләнде. Узган ел бу максатлар өчен 1800 доза сперма сатып алынды.

Барыбыз да белеп торабыз: бүгенге көндә банкларда про­цент ставкалары артты һәм ел­лык 37 процентка чаклы үсте күп кешенең әлеге сумманы түләп барырга хәленнән кил­ми. Кредит ставкалары авыл хуҗалыгы тармагына тискәре йогынты ясый. Шуларны истә тотып, без шушы вариантны кризистан чыгуның бер юлы дип саныйбыз. Чөнки, ишек ал­дына кайтарып куелган печән, салам, пай җиренә бушлай бирелгән икмәк, хуҗалыкның бушка бирелгән көтүлек җирендә (халык терлек асра­сын өчен 150 гектар басуны көтүлеккә бирдек) үстереп, үгезләрне ким дигәндә 70 меңгә, бикәч бозауларны үстереп, бозаулатып файда­сын күреп яшәргә мөмкин. Шәхси хуҗалыкта көнгә 1200- 1300 грамм үсеш алганда да көн саен гаилә бюджетына 195-200 сум акча кереп бара­чак дигән сүз. Гаилә бюджетын алдан планлаштыра белгән кешегә менә дигән кулай вари­ант бу.

Хуҗалыкта без 260 баш үгезне симертүгә куйдык, өстәмә рәвештә хуҗалык кассасына 17 миллион сум күләмендә керем керәчәк. Шул ук вакытта өч кешегә өстәмә рәвештә даими эш урыны бул­дырылды. Аларга ким дигәндә 18 мең сум күләмендә хезмәт хакы түләнәчәк, гаиләсен ту­ендырачак. Доллар бәясе күтәрелгәч, кибетләрдә товар­лар 30 процентка күтәрелде. Сөт бәяләре күтәрелеп китсә, хезмәт хакын да 20 процентка арттыру мөмкинлеге булачак.

Үзебездә мал сую цехы яки мәйданчыгы төзиячәкбез.

Авыл хуҗалыгында җитеш- терелә торган барлык төр продукциянең яртысы-шәхси хуҗалыклар өлешенә туры килә. Бу төр продукцияне ва­кытында һәм табышлы итеп сата белергә дә кирәк. Анысы исә транспорт, сәүдә урынна­ры һәм башка әллә никадәрле өстәмә эш-мәшәкать дигән сүз. Иртәдән алып кичке караңгыга кадәр хуҗалык мәшәкатьләре белән мәш килүче, шәхси хуҗалыгында продукция җитештерүче авыл кешесенең моңа вакыты да, көч-куәте дә калмый. Димәк, табышка эшләр өчен про­дукция җитештерүчеләргә дә берләшергә кирәк.

Җирдә эшләсәң – яшәргә була. Җир булганда, терлек барда рәхәтләнеп эшләп, бал­да, майда йөзәчәкләребез алда әле.

Эшлекле тәкъдим

Кризистан чыгуның тагын бер юлы бар бездә. Авыл җирендә сыер, кош-корт һәм терлек тоткан кешегә илдә булган кризисның тәэсире сизелмәячәк. Әйе, бездә соңгы елларда күп гаиләләр мал-туарын киметте, бәя түбән, алыпсатарлар очсыз хакка алып китәләр иде. Бүгенге көндә итнең бәясе 280-290 сумга җитте, тер­лек сораучы да бик күп: чит регионнардан, хәтта Казах­станнан мал эзләп безнең хуҗалыкка хәтле килеп җиттеләр. Хуҗалыкта без терлек караучыларга бөтен шартларын тудырабыз. Яңа туган бозауларга өч айга ча­клы көн саен алты литр сөт эчертәбез. Өч төрле при­вивка, бик кыйммәт торган американский вакциналар, уколлар ясап, мөгезләрен яндырып, туклыклы вита­миннар ашатып көнгә 800 грамм үсеш биргән бозаула­рыбызны читкә җибәрәсем илми. Бездә бозау караучы­лар Фәнзия Сәлимгәрәева, Альберт Хафизов, Марина Шайхаттарова, Лариса Ку­губаева бозауларны яшь бала кебек тәрбиялиләр. Бу максаттан безнең үзебезнең проект-программаларыбыз бар. Шуларның берсе – авыл халкына буаз таналарны ике елга түләү шарты белән бирү, ягъни ай саен бүлеп түләп ике елда түләп бетерү. Әлеге программа бездә күптәннән эшләп килә. Ә икенче про­граммабыз – бозауларны дүрт айда түләү шарты белән бирү, ягъни процентсыз кре­дит дип атала.

Хуҗалыкта эшләүчеләргә, бюджет хезмәткәрләренә, авыл халкына һәм тирә- яктагы авыл кешеләренә шушы программа буенча бирегә 100 баш үгез, 100 баш бикәч бозавыбыз бар. Фев­раль ае башлану белән әлеге программа эшли башлаячак.

 акцент

Хуҗалык кассасына кергән 54 миллион сум акча кеременең 87 проценты терлекчелеккә туры килә. Алдагы елда хуҗалыгыбызда сыерларның баш санын бер меңгә җиткерәчәкбез. Хуҗалыкның беркемгә бернинди әҗәте юк. Бүгенге көндә язгы чәчү өчен 50 тонна катлаулы ашламабыз бар, шулай ук язгы чәчү өчен ягулык-майлау материаллары җитәрлек.

 Радик ФАТТАХОВ,

“Заиковский” хуҗалыгы җитәкчесе