Нематода – бәрәңгенең яшерен дошманы

Соңгы ике-өч ел эчендә алтынсыман бәрәңге не­матодасы авыруы Югары Ослан, Норлат, Алексе­евск, Әтнә, Балык Бистәсе районнарында ачыклан­ды. Шәхси тикшеренүләр нәтиҗәсендә, соңгы өч айда мин Минзәлә райо­ны Коноваловка авылы, Менделеевск районы Та­тар Чаллысы авылы, Ту­кай районы Сәмәкәй һәм Иштирәк авылларындагы йорт яны участокларында да әлеге авыруга тап бул­дым. Шуңа бәйле рәвештә, әлеге районнарның авыру табылган авылларында карантин фитосанитар зоналар һәм режимнар урнаштырылды, шулай ук, ТР Министрлар Кабинеты карары белән, алтынсы­ман бәрәңге нематодасы буенча карантин салынды.

Алтынсыман бәрәңге нематодасы түгәрәк селәүченнәр классына карый: ана селәүченнәр түгәрәк яки озынча фор­мада, аталары гадәти селәүченнәр кебек була. Алар бәрәңге, томат, баклажан һәм башка шундый үсемлекләр та­мырында үрчиләр. Та­мырга берегеп, аны за­рарлыйлар һәм шундагы матдәләр белән туклана­лар. Нематоданың тагын бер куркыныч ягы бар – ул үсемлекләрдәге авыру­ларны таратуда да зур роль уйный. Бәрәңгедә нематода авыруы булган­да ул акрын үсә, яфрак- сабаклары сирәк була, бәрәңгенең аскы өлешен- дәге яфраклары яшелле­ ген югалтып, тиз саргая, кибә. Мондый төпнең бәрәңгесе дә я берәү-икәү генә була, яки бөтенләй булмый. Аның урынына үсемлек өстәмә тамыр җибәрә, ул бик нык тармаклана һәм көрән төсле була. Та­мырда сәер таплар чыга: башта ул таплар аксыл була, соңыннан саргылт яки коңгырт төскә керә. Бу нематода билгеләре дә инде. Тәҗрибәсе булма­ган бакчачы өчен бу чир­не ачыклавы бик авыр. Ара-тирә саргаеп утырган куакларга бар кеше дә игътибарын юнәлтмәскә дә мөмкин бит. Әгәр дә бу авыруны вакытында күреп алмыйча, һаман да бер үк җиргә бәрәңге, томат һәм башка культуралар утыр­туны дәвам итәбез икән, тиз арада уңышсыз да ка­лырга мөмкинбез.

Алтынсыман бәрәңге нематодасы авыруы бәрәңге орлыгы, эш ко­раллары аша тарала.

Гадәттә бакчачылар үз җир кишәрлекләрен та­ныш булмаган кеше- ләрдән бәрәңге ор­лыгы алып зарарлый­лар. Әлеге авыруны профилактикалауның иң яхшы юлы – тикшерелгән орлык бәрәңгесе утырту. Әгәр дә инде башка ре­гионнардан китерелгән бәрәңге алырга туры килә икән, сатучыдан каран­тин сертификатын, сорт сыйфаты һәм утыртырга яраганлык турында доку­ментлар сорарга кирәк.

Нематода авыруына каршы химик чаралар практикада кулланылмый диярлек, шуңа күрә нема­тодага чыдам булган Ал­маз, Розара, Адретта, Зе­кура Санта кебек сортлар утыртырга, яки бәрәңгене зарарланмый торган куль­туралар белән чиратлаш­тырырга мөмкин, алар: кәбестә, укроп, кишер, ре­диска, борчак, клевер.

Сорауларыгыз булса, 8552-77-35-25 телефон­нары буенча мөрәҗәгать итәргә мөмкин.

Рафаиль МИҢНУЛЛИН, Россельхознадзорның ТР буенча идарәсенең фитосанитар, ашлык сыйфаты һәм орлыкка контрольлек итү буенча бүлеге өлкән дәүләт инспекторы