Бизнес бу өлкәгә дә киләчәк

2015 нче елның 1 гыйнварыннан 442 нче санлы “Россия Федерациясендә гражданнарга социаль хезмәт күрсәтү нигезләре турында”гы Федераль закон гамәлгә керәчәк. Шуңа бәйле рәвештә социаль хезмәтләр яңача күрсәтелә башлаячак. Яңа кануннан нәрсә көтәргә? Бу сорауга җавап эзләп хәбәрчебез ТРның Хезмәт, мәшгульлек һәм социаль яклау министрлыгының Минзәлә муниципаль районындагы социаль яклау бүлеге начальнигы Татьяна МЯСНИКОВА белән очрашып сөйләште.

– Татьяна Александровна, иске канун кайсы ягы белән ошамый?

– Моңа кадәр үз эшебездә таянган 195 нче санлы “Рос­сия Федерациясендә граждан­нарга социаль хезмәт күрсәтү нигезләре турында”гы Федераль закон 1995 нче елда ук кабул ителгән иде. Ул чагында социаль хезмәтләр күрсәтү өчен феде­раль үзәк тә, төбәкләр дә җавап бирде. 2005 нче елның 1 гыйн­варыннан социаль хезмәтләр күрсәтү буенча вәкаләтләр субъектларга тапшырылды, һәм һәркем үз мөмкинлекләреннән чыгып эш итә башлады. Яңа канун алдагы кануннардан файдалану тәҗрибәләреннән (шул исәптән тискәре) чы­гып эшләнгән, халыкка со­циаль хезмәтләр күрсәтүнең уңайлылыгын күтәрә, хезмәтләр күрсәтүче оешмаларның җаваплылыгын конкретлаш­тыра. Бу документның мак­саты – Россиянең барлык территориясендә халыкка со­циаль хезмәтләр күрсәтүнең бердәм нормаларын кертү.

Яңа канун социаль эшмәкәрлек өчен дә зур мөмкинлекләр ача. 1995 нче елдан гамәлдә бул­ган канун нигезендә социаль хезмәт күрсәтү буенча дәүләт хезмәтләрен бары тик дәүләт һәм муниципаль органнар гына күрсәтә ала иде. Ә 2015 нче елдан исә дәүләт социаль стандартлар билгеләү һәм бу хезмәтләр күрсәтүне финанслау мөмкинлеге калдыра. Социаль хезмәтләр күрсәтүгә заказлар конкурс нигезендә бүленәчәк, аларны коммерцияле һәм ком­мерцияле булмаган оешмалар, шәхси эшмәкәрләр күрсәтә ала­чак. Бу социаль өлкәдә дәүләт- шәхси партнерлык үсешенә яхшы импульс бирер дип көтелә.

– Шәхси эшмәкәрләр чын­лап та социаль хезмәтләр күрсәтә алачакмы? Бу көтелмәгән нәтиҗәләргә китермәсме? Сер түгел, шәхси эшмәкәр беренче чи­ратта матди якны кайгырта.

– Асылда социаль хезмәт- ләрне шәхси эшмәкәрләр баш­кара ала. Әмма беренче ка­рашка тоелганча, бу бик гади эш түгел. Социаль хезмәтләр күрсәтүчеләр реестры булды­рылачак, ә аңа эләгү өчен юри­дик затка яисә шәхси эшмәкәргә билгеле бер таләпләрне үтәү зарури. Аерым алганда, бу сани­тар-эпидемиологик норматив­ларга, янгын куркынычсызлыгы кагыйдәләренә, инвалидлар һәм халыкның аз хәрәкәтләнүче катламы өчен уңайлы мохит шартларына кагылышлы ка­нуннар. Болардан тыш соци­аль хезмәт күрсәтү өлкәсендә дәүләт контроле барлыгын да онытмаска кирәк.

– Газета укучылар (ә алар арасында социаль хезмәтләрдән файдалану­чылар аз түгел) канунның барлык нечкәлекләрен аңлап бетермәскә мөмкин- нәр. Шуның өчен дә мөһим саналган урыннарга тукта­лып китсәгез иде.

– Минемчә, иң мөһиме – со­циаль хезмәт күрсәтүнең мак­сатлары. Канунда алар болай билгеләнә: “Кеше эшчәнлеге шартларын яхшырту һәм (яисә) төп тормыш хаҗәтләрен мөстәкыйль рәвештә башка­ру өчен аның мөмкинлекләрен киңәйтү”.

“Авыр тормыш хәлендә калган гражданин” билгеләмәсе “со­циаль хезмәт күрсәтүгә мохтаҗ гражданин” дип үзгәртелгән. Социаль хезмәт күрсәтүнең яңа прицибы – кешене гадәти бул­ган шартларда яшәтү. Канунда түбәндәге социаль хезмәтләр күрсәтелгән: социаль- көнкүреш, социаль-медицина, социаль-психологик, социаль- педагогик, социаль-хокукый, тормыш эшчәнлеге чикләнгән затларның коммуникатив мөкинлекләрен күтәрү макса­тыннан хезмәт күрсәтү. Соци­аль эш хезмәтләре дә билгеле – эшкә урнашырга ярдәм итү һәм хезмәт адаптациясе белән бәйле башка проблемаларны хәл итәргә ярдәм итү.

– Яңа канунда “авыр тор­мыш хәле” төшенчәсе юк. Бу авыр тормыш хәлендә калган кешеләр социаль яклауга өмет итә алмыйлар дигән сүз түгелме?

– Бу очракта шуны искәртү кирәк, әлеге терминны төрлечә аңлап була. Яңа канунда (15 нче маддә) моның урынына гражданнарның нинди очракта социаль хезмәтләр алуга хоку­клы булуын билгеләүче шарт­ лар аермачык күрсәтелгән. 2015 нче елның 1 гыйнварыннан авыру, травма, яше җитү яисә инвалидлык нәтиҗәсендә үз- үзенә хезмәт күрсәтү сәләтен өлешчә югалткан кешеләр; бер яки берничә инвалид баласы булган гаиләләр, шул исәптән даими тәрбия таләп иткән бала­лар ярдәм алачак. Исемлектә, әлбәттә, социаль адаптация узуда авырлык кичерүче ба­лалы гаиләләр; эш булмау нәтиҗәсендә яшәр өчен ак­чалары булмаганнар да бар. Гаиләләрдә хатын-кызга, бала­ларга карата көч куллану очра­клары, наркоманнар, алкого­ликлар, комарлы уеннар белән мавыгучылар булган очраклар­да да социаль хезмәткәрләр ярдәмгә киләчәк.

– Газета укучыларыбыз­ны шунысы да кызыксын­дырмый калмас, социаль хезмәтләрне кемнәр дә бул­са бушлай алачакмы, әллә бар хезмәтләр дә түләүлеме?

– Иң беренче чиратта балигъ булмаган балаларга, икенчедән, гадәттән тыш хәлләр яисә кораллы милләтара кон­фликтлар нәтиҗәсендә зыян күргән кешеләргә, өченчедән, бер кешелек керем яшәү минимумының 1,5 күләменнән ким булган гражданнарга (со­циаль хезмәт күрсәтүче кайбер учреждениеләрдә ала торган стационар хезмәтләр кер­ми) бөтенләй бушлай хезмәт күрсәтәчәкләр. Кем өчендер исемлек кыска булып тое­лыр, әмма бушлай социаль хезмәтләр алучылар санының артуы ихтимал. Бүгенге көндә районда яшәү минимумыннан 1,5 тапкыр ким күләмдә пен­сия алучылар саны – 3376 (эш яшендәге инвалидларны да кер­теп).

– Кемгә дә булса тиз арада социаль хезмәткәр ярдәме кирәк, әмма хезмәтләр күрсәтү өчен нинди дә булса програм­малар төзергә вакыт юк икән, ул чагында нишләргә?

– Ашыгыч социаль хезмәтләр мөстәкыйль төр сыйфатында билгеләнгән. Алар индивидуаль программа төземичә һәм килешү рәсмиләштермичә күрсәтелә. Мисал өчен, бу очракта сүз бушлай туклану, киемнәр һәм бик мөһим предметлар белән тәэмин итү, юридик һәм ашыгыч психологик ярдәм турында ба­рырга мөмкин.

Халыкка социаль ярдәм күрсәтү хезмәтенә хөкүмәтебез карарларын үтәү буен­ча һәрчак зур җаваплылык йөкләнде – ташламаларны ак­чага әйләндерүме, субсидия билгеләүме, балалар бакча­ларына ата-ана түләве өчен өстәмә компенсация түләүме, инвалидларны тернәкләнү өчен техник чаралар, санатор путев­калар белән тәэмин итү буенча РФ вәкаләтләрен өлешчә тап­шырумы – һәрчак яңалыклар кертелеп тора.

Районның социаль яклау хезмәте, бөтен республика бу­енча булган кебек, киләсе елның гыйнварыннан халыкка социаль ярдәм күрсәтү буенча яңа ка­нуннарны гамәлгә кертү буен­ча актив эшләячәк, үз бурычын үтәячәк.