Октябрьнең ямьле бизәге сез

Чираттагы сезон башланыр алдыннан без традиция буенча Сабир Өметбаев исемендәге Минзәлә татар дәүләт драма театры директоры Роберт Шәймарданов, театрның баш режиссеры Дамир Сәмерханов, режиссер һәм композитор Альберт Сәхәбетдинов белән очрашып әңгәмә кордык.

– Роберт Шәйхэлович, ел­дагыча, яңа сезон турында сүз башлаганчы, узган ел йомгаклары турында бәян итсәгез иде.

– Коллективның ике халыкара фестивальдә катнашуын мин зур уңышлардан саныйм. Аның берсе – февраль аенда Чиләбе каласында, сентябрь аенда Ка­занда үтте. “Человек театра” дип аталганы (бу турыда газе­табызда язган идек. Авт.) әле икенче тапкыр гына уздырылса да, без анда уңышлы чыгыш ясап, тәнкыйтьчеләрдән саллы фикерләр ишеттек. “Ташкын” спектаклен бик яратып кабул иттеләр. Ике елга бер узды­рыла торган Кәрим Тинчурин исемендәге фестивальдә без Бөек Җиңүнең 70 еллыгына багышлап куелган “Тилмереп дога көткәннәр” спектаклен күрсәттек, артистларны тама­шачы аягүрә басып алкышла­ды.

– Быел сезонны ни рәвешле башларга уйлыйсыз?

– Дөрестән дә, ел саен бер үк әйбер кабатланырга тиеш түгел. Сезон 24 октябрьдә балалар өчен курчак театры белән башланачак. Минзәлә театры тарихында беренче тапкыр курчак театры жанрына мөрәҗәгать итәбез. “Чуртан ку­шуы буенча” спектакленең ре­жиссеры һәм композиторы Аль­берт Сәхәбетдинов. Ни өчен ба­лаларга мөрәҗәгать иттек соң? Иң беренче чиратта без шул рәвешле киләчәккә үзебезгә тамашачы әзерләячәкбез. Бу җәһәттән, курчак сәнгатенең зур остасы, СССРның халык ар­тисты С.Образцовның бик әйбәт сүзләре бар: “Курчак сәнгате ул аеруча көчле һәм тәэсирле театр коралы”. Бу чыннан да шулай. Балаларда сәнгать дөньясын аңлау нәкъ менә кур­чаклардан башлана. Кечкенә чагында караган спектакльләр бала күңелендә гомергә сакла­на. Курчаклар ул әкият, могҗиза дигән сүз. Әкият исә үз чира­тында тәрбия чарасы да, элек- электән әкиятләр аша явызлык­ка нәфрәт, изгелеккә мәхәббәт тәрбияләнгән бит. Мине бер нәрсә борчый: соңгы вакытта әкиятләргә игътибар һәм ихти­рам кимеде шикелле. Минемчә, әкиятләрдән баш тарту дөрес булмас иде.

– Альберт әфәнде, курчак сәнгатенең вазыйфасын, бурычларын һәм әһәмиятен ничек аңларга?

Бүгенге көндә театр- га яшь артистлар килде. Алар өчен бу икеләтә пре­мьера була – беренчедән, алар кулларына курчак тотып карыйлар (бу үзенә бер төрле мәктәп бу­лыр дип ышанам), башта үзләре уйнап карыйлар, аннары курчакларга “җан кертәләр”. Бүген театр яши, яңа формалар уйлап таба, өлкән тамашачы да килеп күрсен тамашаны көтеп калабыз.

Курчакларга килгәндә, без аларны махсус про­фессионаллардан ясат­тык. Үзем күп еллар кур­чак театрында эшләгән кеше буларак, мондый мөмкинлек бар. Бәлки алга таба бу сәнгатькә без үзебез дә өйрәнербез.

– Сез әле әкияткә игътибар кимүен дә әйттегез. Бу тамашачыларның да кимүенә китермиме? Тагын бер каршылык бар шикелле. Безнең чор – техника заманы. Балаларны хәзер бик күп әйберләр кызык­сындыра. Алар ра­диодан, телевидение буенча әллә никадәр тапшырулар белән танышалар. Мәсәлән, м у л ьт ф и л ь м н а р н ы гына алыйк. Алар кур­чак театрына аяк чал­мыйлармы?

– Юк, әлбәттә. Кире- сенчә, бер-берсен тулы­ландыралар гына. Мульт- фильмнар балаларда курчак театрын аңларга, ныграк төшенергә ярдәм итәләр, курчакларга игъ­тибарлырак булырга өйрәтәләр. Курчак сәнгате бүгенге көндә, гомумән, күтәрелеш чорын кичерә. Курчак театрларын бала­лар гына түгел, өлкәннәр дә яратып карыйлар.

– Дамир Мөдәрисо- вич, тамашачыны та­гын нинди спектакль- ләр, яңалыклар көтә?

– Театрның зур бәхете – театрга артистларның килүе. Быел безгә 7 яшь артист килде. Һәрбер спектакль аша безнең әйтер сүзебез бар иде, та­машачыга, бер-беребезгә сорау бирәбез, кешенең җәмгыятьтә тоткан ролен, үзара мөнәсәбәтләрне ачыклыйбыз. Бу юлы без комедия әсәре аша шул ук сораулар­га җавап эзләрбез – Кирәй Мәргәннең “Шомбай” дигән әсәрен с ә х н ә л ә ш т е р ә ч ә к б е з . Бу зур күләмле, матур бизәлешле, музыкалы спектакль булачак, анда тәҗрибәле артистлар да, яшьләр дә катнаша­чак. Моңа кадәр мондый күләмле әсәргә тотын­ганыбыз юк иде әле. Һәр театр өчен бу үзенә күрә мәртәбәле, җаваплы, берләштерә торган әсәр. Премьерасы ноябрьдә булачак. Бүгенге авыр тормышта без тамашачы­га өмет, яктылык бирергә тиеш. Репертуарыбызда драма әсәрләре күп, ха­лык комедия көтә.

– Роберт Шәйхэло- вич, театрның матди хәле, артистларны торак белән тәэмин итү турында да әйтеп үтсәгез иде.

– Кызганычка каршы, хәйриячеләребез юк, без Татарстан бюджетында торабыз. Бюджеттан тыш статьяларыбыз да бар. Барлык хуҗалык белән бәйле чыгымнарны шулар аша башкарабыз, без аны үзебез эшләгән акчалар белән тулыландырып то­рабыз. Төрле алымнар кулланып карыйбыз. Ә фатир ул – кадрлар дигән сүз, бу мәсьәлә һәрчак проблема булды.

Башка театрлардан аермалы буларак, яшь артист килү белән, без аңа роль бирәбез (тиз арада күнегеп китсен өчен шулай эшләнә). Ә менә чит илгә чыгу мәсьәләсе бераз авыррак әле. Сәбәпләре төрле: я жанр туры килми, я Рос­сия төбәгеннән театрлар чакырылмый, я заявка­ны биреп өлгермибез. Бу сезонда өч-дүрт спек­такль чыгарырга уйлый­быз. Әмма аларны алдан билгеләү мөмкин түгел...

Дамир Самерханов:

– Моннан берничә ел элек без балаларның компьютер артына утыру­ларына сөенеп туя алма­дык, бала өйдә, аңа кур­кыныч янамый, дип фи­кер йөрттек. Ә хәзер исә киресенчә, без аларны за­манча гаджетлардан аера алмыйбыз. Тәрбиячеләр, укытучылар соңгы еллар­да чаң суга – ничек итеп аларны чынбарлыкка кайтарырга? Физик, эмо­циональ рухи тәрбиягә хилафлык китерә тор­ган бу техникалардан ничек аерырга? Баланы спектакльләр аша өйдән чыгару, яхшыны начар­дан аерырга өйрәтү – бүгенге көндә максаты­быз шул. Бу бер бездә генә түгел, Мәскәүнең зур театр әһелләре дә бу ту­рыда борчыла. Бу яктан театрның роле бик зур бу­лырга тиеш.

Альберт Сәхәбетди- нов:

– Тиздән “кышкы компа­ния” башланачак, кышкы әкият куелачак. Без рус телендә “Морозко” спекта­клен куярга әзерләнәбез. Без уку йортлары белән бергә эшләргә тырыша­быз, әмма һәркайсыбыз үзебезчә эш итә. Рабит Батулла әйтүенчә, бала­лар өчен оештырылган спектакльләр алар бик саваплы, кирәкле эшләр төркеменә керә.

Роберт Шәймарданов:

– Инде дистә ел чама­сы Яңа ел чорында без балалар өчен бик күп спектакльләр куябыз. Моңа инде шәһәр оешма­лары күнегеп бетте. Быел да шулай булачак, яңа спектакль өчен кайбер костюмнар Екатеринбург­тан кайтарылачак. Театр гөрләп торыр. Тамашачы моңа алдан ук әзер булып торсын. Без “Быел – был­тыргыдан яхшы, киләсе елга быелгыдан яхшырак эшләргә” дигән шигарь астында иҗат итәбез. Бер урында таптану безгә ят нәрсә.

Моңа кадәр без хакимият ярдәме белән ике-өч елга бер фатирлар, тулай торактан урыннар алып килдек. Быел килгән яшьләребезнең өчесе – Минзәлә җирлегеннән. Бу кулай күренеш, әлбәттә. Шулар арасыннан Мияш авылыннан Илдус Кәримов бик өметле күренә. Без аны “Идел-йорт” фестивалендә күреп алдык, үзебезгә ча­кырдык. Хәзер аның читтән торып укуы турында сүз алып барабыз.